- છોટાઉદેપુરમાં આરોગ્ય વ્યવસ્થાની બેદરકારી : લાખોની એમ્બ્યુલન્સો ભંગારમાં, આદિવાસીઓ મજબૂરીમાં પરંપરાગત પદ્ધતિઓ પર
- નસવાડીમાં સરકારી તંત્રની આળસ : ડુંગરાળ વિસ્તારમાં એમ્બ્યુલન્સો પડી રહી છે, સગર્ભા મહિલાઓને ઝોળીમાં લઈ જવા પડે છે
- ગુજરાતના આદિવાસી વિસ્તારમાં આરોગ્ય કટોકટી : અધિકારીઓના વાંકે લાખોના સાધનો વ્યર્થ, જનતા પરેશાન
- વિકાસના દાવા અને વાસ્તવિકતા : છોટાઉદેપુરમાં એમ્બ્યુલન્સોની અવગણના, સગર્ભા મહિલાઓને પરંપરાગત ઝોળીનો આશરો
ગુજરાતને વિકાસના પાટા પર દોડતા રાજ્ય તરીકે ગણાવવામાં આવે છે, પરંતુ આ ચમકતા ચિત્રની પાછળ કેટલી અંધારી વાસ્તવિકતા છે તેનું જીવંત ઉદાહરણ છે છોટાઉદેપુર જિલ્લાના નસવાડી તાલુકા. અહીંના ડુંગરાળ અને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં સરકારી વહીવટની બેદરકારી અને આળસના કારણે લાખોના ખર્ચે ખરીદાયેલી એમ્બ્યુલન્સો ધૂળ ખાઈ રહી છે, જ્યારે આદિવાસી સમાજની સગર્ભા મહિલાઓને હોસ્પિટલ પહોંચાડવા માટે પરંપરાગત ‘ઝોળી’નો આશરો લેવો પડી રહ્યો છે. આ ઘટના ન માત્ર શરમજનક છે, પરંતુ તે સરકારી તંત્રની અસરકારકતા પર મોટો પ્રશ્નચિહ્ન ઊભું કરે છે.
છોટાઉદેપુર જિલ્લા પંચાયત આરોગ્ય વિભાગે અંદાજે ₹20 લાખના ખર્ચે ખાસ પ્રકારની એમ્બ્યુલન્સો ખરીદી હતી. આ વાહનોનો મુખ્ય હેતુ એવા દુર્ગમ અને કાચા રસ્તાઓવાળા વિસ્તારોમાં પહોંચવાનો હતો, જ્યાં 108 એમ્બ્યુલન્સ પણ પહોંચી શકતી નથી. આ એમ્બ્યુલન્સો નસવાડી તાલુકાને ફાળવવામાં આવી તો ખરી, પરંતુ બ્લોક હેલ્થ ઓફિસરને આ વાહનો કયા પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર (PHC)ને આપવા તે અંગે સ્પષ્ટતા ન કરવામાં આવી. પરિણામે, બે-બે એમ્બ્યુલન્સો ગઢબોરીયાદ સામૂહિક આરોગ્ય કેન્દ્રના કમ્પાઉન્ડમાં ભંગાર જેવી હાલતમાં પડી રહી છે, જ્યાં તેમને ધૂળ અને વરસાદના કારણે નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
આ વ્યવસ્થાની અસરનું જીવંત ઉદાહરણ ગઈકાલે જ જોવા મળ્યું. નસવાડીના ખોખરા અને નલિયાબારી ગામમાં સગર્ભા મહિલાઓને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ પહોંચાડવાની જરૂર હતી, પરંતુ ખરાબ અને કાચા રસ્તાઓને કારણે 108 એમ્બ્યુલન્સ ત્યાં પહોંચી શકી નહીં. જો વહીવટી તંત્રે આ ખાસ ડુંગરાળ વિસ્તાર માટેની એમ્બ્યુલન્સોને ચાલુ રાખી હોત, તો તે સરળતાથી ત્યાં પહોંચી શકત અને જીવન જોખમમાં મુકાતા ન હોત. પરંતુ અધિકારીઓની બેદરકારીને કારણે સ્થાનિક લોકોને દર્દીઓને ઝોળીમાં નાખીને પહાડો ઉતારવા પડ્યા, જે આધુનિક યુગમાં અત્યંત દુઃખદ અને અમાનવીય છે.
સ્થાનિક વિસ્તારોમાં આ ઘટના અંગે ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે. આદિવાસી સમુદાયના લોકોનું કહેવું છે કે સરકાર વિકાસના મોટા મોટા દાવા કરે છે, પરંતુ અમારા દુર્ગમ વિસ્તારોમાં આરોગ્ય જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓ પણ અપૂર્ણ છે. છેલ્લા બે વર્ષથી છોટાઉદેપુર જિલ્લા પંચાયતમાં ઇન્ચાર્જ આરોગ્ય અધિકારી વહીવટ ચલાવી રહ્યા છે, જેના કારણે સંકલન અને જવાબદારીનો અભાવ જોવા મળે છે. આ ઇન્ચાર્જ રાજમાં પ્રજાની સુખાકારીની કોઈને પડી ન હોય તેમ લાગી રહ્યું છે. સરકારના લાખો રૂપિયાના સાધનો અધિકારીઓની આળસ અને સંકલનના અભાવે વ્યર્થ સાબિત થઈ રહ્યા છે, જે આદિવાસી વિસ્તારની જનતાને ટેક્નોલોજી અને આધુનિક સુવિધાના લાભથી વંચિત રાખી રહ્યા છે.
આ ઘટના આદિવાસી વિસ્તારોમાં આરોગ્ય વ્યવસ્થાની કમજોર કડીને ઉજાગર કરે છે. જ્યારે એક તરફ ગુજરાત વિકાસના મોડલ તરીકે ઓળખાય છે, ત્યારે આવા વિસ્તારોમાં પરંપરાગત પદ્ધતિઓ પર આધાર રાખવો પડે તે અપરાધ જેવું છે. શું આદિવાસી વિસ્તારની જનતાને ટેકનોલોજી અને સુવિધાનો લાભ અધિકારીઓના અહમ અને આળસના કારણે ક્યારેય નહીં મળે? આ મોટો સવાલ છે, જેના જવાબ માટે સરકાર અને વહીવટી તંત્રને જવાબદાર ઠેરવવું જોઈએ. આવી ઘટનાઓ અટકાવવા માટે તાત્કાલિક પગલાં અને વ્યવસ્થાગત સુધારા જરૂરી છે, જેથી વિકાસના દાવા વાસ્તવિકતામાં પરિવર્તિત થાય અને દરેક વર્ગને તેનો લાભ મળે.
આ પણ વાંચો – ભાવનગરમાં મોટું સાયબર ક્રાઈમ : કો-ઓપ બેંકની 4 બ્રાન્ચમાંથી 7 કરોડ ટ્રાન્સફર, તપાસમાં 4 મોબાઈલ નંબર શંકાસ્પદ
