- ન્યાયતંત્રમાં માનવીય અંતરાત્મા જરૂરી : ગુજરાત હાઈકોર્ટે AI પર લગાવ્યો પ્રતિબંધ
ગુજરાત હાઈકોર્ટે ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI)ના વધતા વ્યાપને લઈને એક ઐતિહાસિક અને સીમાચિહ્નરૂપ પરિપત્ર બહાર પાડ્યો છે. હાઈકોર્ટની રજીસ્ટ્રી વિભાગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યું છે કે રાજ્યની કોઈપણ અદાલતમાં ન્યાયિક નિર્ણય લેવા, જજમેન્ટ લખવા કે કોઈપણ પ્રકારના આદેશ તૈયાર કરવા માટે AIનો ઉપયોગ કરી શકાશે નહીં.
હાઈકોર્ટે સ્વીકાર્યું છે કે AI ડેટા હેન્ડલિંગ અને સંશોધનમાં મદદરૂપ છે, પરંતુ ન્યાય આપવાની પ્રક્રિયા માત્ર માનવીય અંતરાત્મા, નિષ્પક્ષતા અને વ્યક્તિગત જવાબદારી પર જ આધારિત હોવી જોઈએ. આ નવી નીતિમાં સબોર્ડિનેટ જ્યુડિશરીને સ્પષ્ટ સૂચના આપવામાં આવી છે કે ટેકનોલોજીને માત્ર મર્યાદિત સંશોધન સાધન તરીકે જ વાપરવી, તેને ક્યારેય ન્યાયિક નિર્ણયનો પર્યાય ન બનાવવો.
મુખ્ય પ્રતિબંધો
ન્યાયિક તર્ક, તથ્યોનું અર્થઘટન, દલીલોનું મૂલ્યાંકન કે અંતિમ ચુકાદાના કોઈપણ ભાગનું ડ્રાફ્ટિંગ AIથી કરવું પ્રતિબંધિત.
પુરાવાઓને સોર્ટ કરવા, વર્ગીકૃત કરવા કે તેની વિશ્વસનીયતા તપાસવા માટે પણ AIનો ઉપયોગ નહીં.
પક્ષકારો કે સાક્ષીઓની ઓળખ, આરોગ્ય ડેટા કે ગોપનીય કાનૂની વ્યૂહરચના જેવી સંવેદનશીલ માહિતીને કોઈ પણ પબ્લિક AI ટૂલ (જેમ કે ChatGPT, Gemini)માં દાખલ કરવી પ્રતિબંધિત.
AIનો ઉપયોગ પુરાવા બનાવવા, ફેરફાર કરવા કે બનાવટી પુરાવા તૈયાર કરવા માટે સંપૂર્ણપણે રોક.
AI-જનરેટેડ કેસ રેફરન્સ કે કાયદાકીય જોગવાઈઓને અધિકૃત સ્ત્રોતો વિના વાપરવા નહીં.
ન્યાયાધીશની સત્તાવાર ભાષાની નકલ કરવા માટે AIનો ઉપયોગ નહીં.
કોર્ટ ક્રિડેન્શિયલ્સ વાપરીને સુરક્ષા પ્રોટોકોલ ઉલ્લંઘન કરતા AI ટૂલ્સનો ઉપયોગ પણ પ્રતિબંધિત.
નીતિના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો
ન્યાયિક સ્વતંત્રતા અને વ્યક્તિગત જવાબદારી જાળવવી.
દરેક AI આઉટપુટની માનવ અધિકારી દ્વારા સંપૂર્ણ સમીક્ષા અને ચકાસણી.
ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ-2023 સાથે સુસંગતતા જાળવવી.
AIમાં લિંગ, ધર્મ, જાતિ કે આર્થિક સ્થિતિના પૂર્વગ્રહોને રોકવા માટે “ઝીરો ટોલરન્સ”.
ગુજરાત સ્ટેટ જ્યુડિશિયલ એકેડમી દ્વારા નિયમિત તાલીમ અને AI સાક્ષરતા કાર્યક્રમો.
આ પોલિસી તમામ AI સિસ્ટમ્સને લાગુ પડે છે જેમાં જનરેટિવ મોડલ્સ, અનુવાદ સાધનો અને પ્રેડિક્ટિવ એનાલિટિક્સનો સમાવેશ થાય છે. કોઈપણ ઉલ્લંઘનને સત્તાવાર ગેરવર્તણૂક માનવામાં આવશે અને તેની સામે શિસ્તભંગની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.આ નિર્ણય ન્યાયતંત્રમાં માનવીય મૂલ્યો અને ટેકનોલોજી વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આ પણ વાંચો – ટ્રમ્પને ઈરાન તરફથી મોટો ઝટકો: પાકિસ્તાનમાં અમેરિકી અધિકારીઓ સાથે મુલાકાત કરવાનો ઈન્કાર
