ઈરાન સાથેના યુદ્ધ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો વલણ ક્યારેક કૂટનીતિ તો ક્યારેક ધ્યાન ભટકાવવા જેવા પગલાંનું મિશ્રણ રહ્યું છે. આ દરમિયાન તેમના નિવેદનોનો અસલ અર્થ સમજવો પણ મુશ્કેલ બની રહ્યો છે. શુક્રવારે તેમણે કહ્યું હતું કે ઈરાન વિરુદ્ધ અમેરિકાનું યુદ્ધ ‘સમાપ્તિ તરફ છે’. પણ શનિવાર રાત સુધીમાં તેમણે ઈરાનને ’48 કલાકની ડેડલાઈન’ આપી દીધી કે તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલી દે, નહીં તો ‘તેને અમેરિકાના નવા અને ભયંકર હવાઈ હુમલાઓનો સામનો કરવો પડશે.’
બીજે દિવસે તેઓ ગોલ્ફ રમવા ગયા અને બપોરનો સમય ફ્લોરિડાના પોતાના માર-એ-લાગો રિસોર્ટમાં વિતાવ્યો. સોમવારે સવારે, જ્યારે વૈશ્વિક શેર બજાર ઘટાડાથી ઝઝૂમી રહ્યું હતું, ત્યારે તેમણે કહ્યું કે ઈરાન અમેરિકા સાથે ‘રચનાત્મક’ વાતચીત કરી રહ્યું છે. ત્યારબાદ તેઓ મેમ્ફિસ ટેનેસી ગયા જ્યાં તેમણે એક ભાષણ આપ્યું અને સંગીત આઈકોન એલ્વિસ પ્રેસ્લીના ઐતિહાસિક ઘર ગ્રેસલેન્ડની મુલાકાત લીધી. આ દરમિયાન તેમણે કહ્યું કે, ઈરાનના ઠેકાણાઓ પર અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હવાઈ હુમલા ચાલુ છે. ઈરાન પણ અમેરિકી દળો અને તેના મધ્ય પૂર્વીય સહયોગીઓ પર મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા કરી રહ્યું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર હજુ પણ આવાગમન ખૂબ મર્યાદિત છે.
પહેલાં ચેતવણી, પછી નરમ વલણ
શનિવાર રાતે ટ્રમ્પની ચેતવણી સ્પષ્ટ લાગતી હતી. “જો ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ન ખોલે તો અમેરિકા તેના ઊર્જા ઢાંચાને નિશાન બનાવીને ઈરાનને અંધારામાં ડુબાડી દેશે.”આ એક કડક ચેતવણી હતી. જવાબમાં ઈરાને કહ્યું કે તે વિસ્તારના ગેસ ક્ષેત્રો અને ડીસેલિનેશન પ્લાન્ટ્સ (પીવાના પાણી બનાવતા પ્લાન્ટ્સ)ને નિશાન બનાવશે. બંને તરફની ધમકીઓથી ત્રણ અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલા આ યુદ્ધમાં એક નવો અને ખતરનાક વળાંક આવતો દેખાઈ રહ્યો હતો, જેની અસર સામાન્ય લોકો પર ગંભીર પડી શકે છે.
તેમ છતાં સોમવારે સવારે ટ્રમ્પે અસ્થાયી રીતે હુમલો અટકાવી દીધો. રાષ્ટ્રપતિ મુજબ, એક અજ્ઞાત ઈરાની નેતા સાથે અમેરિકી સંપર્ક પછી આ હુમલાઓને 5 દિવસ માટે મુલતવી રાખવામાં આવ્યા છે. તેમ છતાં ઈરાને આવી કોઈ વાતચીત અથવા સંપર્કથી ઈન્કાર કર્યો છે. ટેનેસીમાં રહેતી વખતે ટ્રમ્પે આખો દિવસ આ જ આશાવાદી વલણ જાળવી રાખ્યું હતું. ટેનેસી જતાં પહેલાં એરપોર્ટ પર પત્રકારો સાથે વાત કરતાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ‘કેટલાક મહત્વના મુદ્દાઓ પર સહમતિ’ છે.
તેમણે કહ્યું, “તેઓ સમજૂતી કરવા માંગે છે. અમે પણ સમજૂતી કરવા માંગીએ છીએ.”કેટલાક કલાકો પછી, મેમ્ફિસમાં એકઠા અમેરિકી નેશનલ ગાર્ડના જવાનોને સંબોધિત કરતાં તેમણે કહ્યું કે ઈરાન સાથે ‘ખૂબ, ખૂબ સારી વાતચીત’ ચાલી રહી છે. તેમણે કહ્યું, “ઈરાન પાસે અમેરિકા અને અમારા સહયોગીઓ વિરુદ્ધ પોતાની ધમકીઓ ખતમ કરવાની એક વધુ તક છે. અમને આશા છે કે તે આ તકનો લાભ લેશે.” ત્યારબાદ ટ્રમ્પ ગ્રેસલેન્ડ પહોંચ્યા. આ મેમ્ફિસનું સૌથી પ્રસિદ્ધ પર્યટન સ્થળ છે. તેમણે ત્યાં શહેરમાં અપરાધ દરમાં આવેલા ઘટાડાનો ઉલ્લેખ કર્યો અને તેનો શ્રેય રસ્તાઓ પર નેશનલ ગાર્ડના જવાનોની તૈનાતીને આપ્યો.
શું પાંચ દિવસ પછી ટ્રમ્પ પોતાની ધમકીને સાચી ઠેરવવા માટે હુમલો કરશે કે પછી હથિયાર નાંખી દેશે?
જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ એલ્વિસ પ્રેસ્લીના ઘરમાં ફરતાં ‘રોક એન્ડ રોલના રાજા’ના ફેશન અને ડિઝાઈન જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે સતત ખબરો આવી રહી હતી કે ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બિન્યામિન નેતન્યાહુ સાથે તેમની વચ્ચે સીધી ફોન પર વાત થઈ અને આવનારા કેટલાક દિવસોમાં ઈરાની અધિકારીઓ સાથે પણ વાત થશે.
એવું લાગી રહ્યું હતું કે કૂટનીતિના પૈડાં ફરી રહ્યા છે, જો કે નક્કર માહિતીની અછતને કારણે દુનિયાભરમાં ઘણા લોકોના મનમાં શંકા બની રહી હતી. ઈરાની સરકારી મીડિયાએ ટ્રમ્પના ટ્રુથ સોશિયલ પોસ્ટનો હવાલો આપીને દાવો કર્યો કે રાષ્ટ્રપતિ દબાણમાં પાછા હટી ગયા છે. જ્યારે ઈરાની અધિકારીઓએ બંને દેશો વચ્ચે કોઈ નક્કર વાતચીતથી ઈન્કાર કર્યો. ટ્રમ્પે “15 મુદ્દાઓ પર સહમતિ”ની વાત તો કરી, પણ તેના વિશે વધુ માહિતી આપી નહીં.
તેમ છતાં વાતચીતની શક્યતા માત્રથી અમેરિકી શેર બજારમાં ઉછાળો આવ્યો અને વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો. જે દિવસ વિશ્વની મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ માટે ભારે ચિંતાનું કારણ બની રહ્યો હતો, તેમાં હવે રોકાણકારોને આ સંઘર્ષમાંથી બહાર નીકળવાની આશાની એક કિરણ દેખાવા લાગી છે. ટ્રમ્પ હવે વોશિંગ્ટન પરત આવી ગયા છે, જ્યાં ઈરાનના ઊર્જા ઢાંચા પર સંભવિત અમેરિકી હુમલાઓ માટે હવે 5 દિવસનો કાઉન્ટડાઉન શરૂ થયો છે.
ઘણા ઉતાર-ચઢાવ અને એક અવસાન પામેલા રોક સ્ટારના ઘરની મુલાકાત પછી ટ્રમ્પે કદાચ પહેલી વાર આ દિશામાં કોઈ નક્કર પ્રગતિનો પ્રથમ સંકેત આપ્યો છે. અથવા આ ફક્ત એક અન્ય ઉદાહરણ પણ હોઈ શકે છે કે તેમને ખ્યાલ આવ્યો કે તેમણે આપેલી ડેડલાઈને જ તેમને મુશ્કેલીમાં મૂકી દીધા છે અને હવે તેઓ પોતાના માટે વધુ સમય કાઢવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો – સી એન્ડ ફોરવર્ડનો ખતરો : સંવાદનો સંકટ, માહિતી નહીં વિશ્વાસની લડત
