આગામી મહિને અસમ, કેરળ, પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ પુડુચેરીમાં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે. આમાં પશ્ચિમ બંગાળ સિવાયના તમામ રાજ્યોમાં એક જ દિવસે મતદાન પૂર્ણ થશે, જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળમાં બે તબક્કામાં – 23 અને 29 એપ્રિલએ મતદાન થશે.
પશ્ચિમ બંગાળમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ચૂંટણીઓ 6, 7 કે ક્યારેક 8 તબક્કામાં પણ યોજાઈ છે. આ વખતે ચૂંટણીનો કાર્યક્રમ તુલનાત્મક રીતે ટૂંકો છે – એક મહિનાને બદલે માત્ર એક અઠવાડિયામાં પૂરો થઈ જશે.
પરંતુ માત્ર આ જ કારણ નથી કે પશ્ચિમ બંગાળનો ચૂંટણી માહોલ દેશના અન્ય ભાગો કરતાં અલગ દેખાય છે.
વાસ્તવમાં ચૂંટણી અનેક રાજ્યોમાં થઈ રહી હોવા છતાં રાષ્ટ્રીય મીડિયા ખાસ કરીને દિલ્હીનું મીડિયા સૌથી વધુ ધ્યાન પશ્ચિમ બંગાળ પર જ કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. મમતા બેનર્જીની તૃણમૂલ કોંગ્રેસ અને નરેન્દ્ર મોદી-અમિત શાહની આગેવાનીવાળી ભાજપ વચ્ચેની ટક્કરને અખબારો અને ટીવી ચેનલો પર અન્ય કોઈ રાજ્ય કરતાં ઘણું વધુ કવરેજ મળી રહ્યું છે.
આની પાછળના મુખ્ય કારણો
અત્યંત વધુ ચૂંટણી હિંસા
પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણી પહેલાં, દરમિયાન અને પછી જે સ્તરે રાજકીય હિંસા જોવા મળે છે, તેની તુલના દેશના અન્ય કોઈ રાજ્ય સાથે થઈ શકે તેમ નથી. હારેલી પાર્ટીના કાર્યકર્તાઓને તેમના ઘરેથી ભગાવી દેવામાં આવે છે અને મહિનાઓ સુધી તેઓ અન્ય જગ્યાએ રહેવા મજબૂર થાય છે. આવા દ્રશ્યો અહીં સામાન્ય છે.
મતદાર યાદી સુધારણા (SIR)નો વિવાદ
ચૂંટણી પંચે મતદાર યાદીઓને દુરુસ્ત કરવા માટે ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. અન્ય રાજ્યોમાં આ પ્રક્રિયા સરળતાથી પૂરી થઈ છે, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળમાં તેને લઈને જે સ્તરનો વિવાદ, વિરોધ, કોર્ટ કેસ અને અવ્યવસ્થાના આરોપો જોવા મળ્યા છે, તે અન્ય કોઈ રાજ્યમાં જોવા મળ્યા નથી. મમતા બેનર્જીએ આ મુદ્દાને રાષ્ટ્રીય સ્તરે પહોંચાડ્યો છે અને તેને પોતાના ચૂંટણી અભિયાનનો મુખ્ય મુદ્દો બનાવ્યો છે.
મમતા બેનર્જીની મજબૂત અને વ્યક્તિગત ભૂમિકા
ભારતીય ક્ષેત્રીય નેતાઓમાં મમતા બેનર્જીને ભાજપની સૌથી મજબૂત વિરોધી તરીકે જોવામાં આવે છે. તેઓ લગભગ 40 વર્ષથી સક્રિય રાજકારણમાં છે અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસને રાષ્ટ્રીય સ્તરે મજબૂત વિરોધી તાકાત તરીકે સ્થાપિત કરી છે. તેમની વ્યક્તિગત લોકપ્રિયતા અને કરિશ્મા આ ચૂંટણીને વિશેષ મહત્ત્વ આપે છે.
ભાજપ માટે ‘છેલ્લો કિલ્લો’
ભાજપે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અનેક રાજ્યોમાં વિસ્તાર કર્યો છે, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળ હજુ પણ એવું મોટું રાજ્ય છે જ્યાં તેનો વિસ્તાર વારંવાર અટકી જાય છે. 2021ની ચૂંટણીમાં ભાજપે 200થી વધુ બેઠકો જીતવાનો લક્ષ્ય રાખ્યો હતો, પરંતુ માત્ર 77 બેઠકો જ મેળવી શકી હતી. ભાજપ માટે પશ્ચિમ બંગાળ જીતવું વ્યૂહાત્મક અને ભાવનાત્મક રીતે અત્યંત મહત્ત્વનું છે.
રાજકીય ફેરફારની અત્યંત ધીમી ગતિ
પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણી પરિણામોમાં ફેરફાર ખૂબ જ ધીમે થાય છે. કોંગ્રેસ, વામપંથીઓ અને હવે તૃણમૂલ કોંગ્રેસ – દરેકે લાંબા સમય સુધી સત્તા ભોગવી છે. અહીં મતદાતાઓ એક વાર સત્તામાં આવેલી પાર્ટીને લાંબા સમય સુધી સમર્થન આપે છે. આ પેટર્ન કેરળ, તમિલનાડુ કે હિન્દી પટ્ટીના રાજ્યો કરતાં સાવ અલગ છે.
આ પાંચે કારણો પશ્ચિમ બંગાળની ચૂંટણીને અન્ય રાજ્યોની ચૂંટણીઓથી સ્પષ્ટપણે અલગ બનાવે છે. આ ચૂંટણી માત્ર સ્થાનિક નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય રાજકારણ માટે પણ મહત્ત્વની બની રહી છે.
આ પણ વાંચો – ભારતીય સેનાને મળી મેક ઈન ઇન્ડિયા ઇઝરાયલી નેગેવ LMGની પહેલી 2,000 યુનિટ; આ વર્ષે 4,000 વધુ મળશે
