- માત્ર 1100 રૂપિયાના ટ્રાન્ઝેક્શન માટે આખું બેંક ખાતું ફ્રીઝ કરવું ગેરબંધારણીય: સાયબર ક્રાઇમને ગુજરાત હાઇકોર્ટની કડક ફટકાર
- ₹1100 ના શંકાસ્પદ વ્યવહાર સામે આખું પગાર ખાતું ફ્રીઝ કરી દેવાતા હાઇકોર્ટ લાલઘૂમ, કહ્યું- સત્તાનો ઉપયોગ વિવેકબુદ્ધિથી કરો
અમદાવાદ: આજના ડિજિટલ યુગમાં સાયબર ફ્રોડના કિસ્સાઓ વધી રહ્યા છે, પરંતુ તેની તપાસના નામે સામાન્ય નાગરિકોને કેટલી હદે હેરાનગતિ ભોગવવી પડે છે તેનો એક કિસ્સો તાજેતરમાં ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો. માત્ર 1100 રૂપિયાના બે શંકાસ્પદ ક્રેડિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શનને આધારે સાયબર ક્રાઇમ દ્વારા ખાતાધારકનું આખેઆખું બેંક એકાઉન્ટ ફ્રીઝ (સ્થગિત) કરી દેવાના મામલે ગુજરાત હાઇકોર્ટે એક અત્યંત ઐતિહાસિક અને મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે.
હાઇકોર્ટના જસ્ટિસ નિરલ આર. મહેતાએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ટકોર કરી છે કે, ફોજદારી કેસમાં ખાતાધારકની સીધી સંડોવણી સાબિત કર્યા વિના તેનું આખું બેંક એકાઉન્ટ ફ્રીઝ કરી દેવું એ નાગરિકના મૂળભૂત અને બંધારણીય અધિકારોનું સીધું ઉલ્લંઘન છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ કેસની વિગત મુજબ, અરજદાર ગાંધીનગરની ઇન્ફોસિટી બ્રાંચની HDFC Bank માં પોતાનું સેવિંગ (બચત) એકાઉન્ટ ધરાવે છે. તેમના ખાતામાં ક્રેડિટ કાર્ડ મારફતે બે ટ્રાન્ઝેક્શન થયા હતા, જેની કુલ રકમ માત્ર 1100 રૂપિયા હતી. આ ટ્રાન્ઝેક્શન અંગે નોંધાયેલી બે ફરિયાદોના આધારે સાયબર ક્રાઇમ સત્તાવાળાઓએ સીધી કાર્યવાહી કરતા અરજદારનું આખું બેંક એકાઉન્ટ જ ફ્રીઝ કરી દીધું હતું.
ખાતામાં રૂપિયા હોવા છતાં નાગરિક લાચાર બન્યો
સાયબર ક્રાઇમની આ અણધારી અને અપ્રમાણસર કાર્યવાહીના કારણે અરજદાર ભારે આર્થિક મુશ્કેલીમાં મુકાઈ ગયા હતા. દર મહિને તેમનો પગાર આ જ ખાતામાં જમા થતો હતો. એકાઉન્ટ ફ્રીઝ થઈ જવાને કારણે પગાર જમા તો થયો, પરંતુ તેઓ તેમાંથી એક પણ રૂપિયો ઉપાડી શક્યા નહીં. પરિણામે, તેમના માથે ઘરનું ભાડું ચૂકવવાનું, લોનના EMI ભરવાનું અને ઘરખર્ચ ચલાવવાનું મોટું સંકટ ઊભું થઈ ગયું હતું. પોતાના જ હકના રૂપિયા ખાતામાં હોવા છતાં તેઓ પાઈ-પાઈ માટે લાચાર બની ગયા હતા. અંતે ન્યાય માટે તેમણે ગુજરાત હાઇકોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા હતા.
હાઇકોર્ટના આકરા તારણો: “સત્તાનો ઉપયોગ વિવેકબુદ્ધિથી થવો જોઈએ”
આ મામલે સુનાવણી કરતા જસ્ટિસ નિરલ આર. મહેતાની સિંગલ જજ બેન્ચે તપાસ એજન્સીઓની કાર્યપદ્ધતિ સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
કોર્ટે નોંધ્યું કે, સીઆરપીસી (હવે BNSS) હેઠળ પોલીસ કે તપાસ એજન્સીઓને બેંક ખાતા ફ્રીઝ કરવાની સત્તા ચોક્કસ છે અને તેની પર કોઈ વિવાદ નથી. પરંતુ આવી સત્તાનો ઉપયોગ અત્યંત વાજબી, તર્કસંગત અને વિવેકબુદ્ધિથી થવો જરૂરી છે.
માત્ર 1100 રૂપિયાના વિવાદ માટે લાખો રૂપિયાનું બેલેન્સ ધરાવતું આખું ખાતું ફ્રીઝ કરવું એ ‘રાઈટ ટુ લાઈફ’ (જીવવાનો અધિકાર) અને આજીવિકાના અધિકાર પર તરાપ મારવા સમાન છે.
હાઇકોર્ટનો હુકમ: 1100 રૂપિયા હોલ્ડ પર રાખી ખાતું ચાલુ કરો
બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ, ગુજરાત હાઇકોર્ટે અરજદારને મોટી રાહત આપતા HDFC બેંક અને સત્તાવાળાઓને આદેશ આપ્યો છે કે અરજદારનું ખાતું તાત્કાલિક ડી-ફ્રિઝ (Defreeze) કરવામાં આવે. અદાલતે એક વચલો અને ન્યાયિક રસ્તો કાઢતા આદેશ કર્યો કે, શંકાસ્પદ વ્યવહારની માત્રા જેટલી રકમ એટલે કે માત્ર 1100 રૂપિયા પર ‘લીયન’ (Hold) રાખવામાં આવે, અને બાકીની તમામ રકમનો ઉપયોગ કરવા માટે ખાતાધારકને મંજૂરી આપવામાં આવે.
જોકે, અદાલતે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ મામલાનો આખરી નિર્ણય પોલીસ તપાસના પરિણામને આધીન રહેશે. હાઇકોર્ટના આ ચુકાદાથી સાયબર ક્રાઇમની તપાસના નામે આખા બેંક ખાતા ફ્રીઝ થવાનો ભોગ બનેલા હજારો સામાન્ય નાગરિકોને મોટી આશા જન્મી છે.
આ પણ વાંચો – મમતા બેનર્જી સામે ટીએમસીના 19 સાંસદોની બગાવત? શત્રુઘ્ન સિન્હા, યુસુફ પઠાન સહિત મોટા નામોની યાદીથી રાજકીય ખળભળાટ
