નવી દિલ્હી : વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસના વિશેષ અવસરે ભારત સરકારે ગ્રીન એનર્જી અને પર્યાવરણ જતનની દિશામાં વધુ એક ઐતિહાસિક કદમ ઉઠાવ્યું છે. કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ નવી દિલ્હીમાં ઇન્ડિયન ઓઇલના પેટ્રોલ પંપ પરથી ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણવાળું નવું ‘E85’ ઇંધણ લોન્ચ કર્યું છે. વાહનચાલકો માટે સૌથી મોટા રાહતના સમાચાર એ છે કે આ નવું E85 ફ્યુલ સામાન્ય પેટ્રોલ કરતાં પ્રતિ લિટર અંદાજે રૂ. 20 જેટલું સસ્તું રહેશે.
E85 ઇંધણ શું છે અને તે કયા વાહનોમાં વપરાશે?
E85 ઇંધણ એ ઇથેનોલ અને પેટ્રોલનું ઉચ્ચ સ્તરીય મિશ્રણ છે, જેમાં 80 થી 85 ટકા ઇથેનોલ અને 14 થી 19 ટકા પેટ્રોલ હોય છે. જોકે, આ ઇંધણનો ઉપયોગ સામાન્ય વાહનોમાં થઈ શકશે નહીં. આ ફ્યુલ ખાસ કરીને ‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એન્જિન’ (Flex-Fuel Engine) ધરાવતા વાહનો માટે જ બનાવવામાં આવ્યું છે, જે E20 થી લઈને E100 સુધીના ઇથેનોલ મિશ્રણ પર ચાલવા માટે સક્ષમ હોય છે.
નોંધનીય છે કે, દેશની ઓટોમોબાઇલ કંપનીઓએ પણ આ દિશામાં તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. ગુરુવારે જ એક જાણીતી ઓટો કંપનીએ પોતાની ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ કાર લોન્ચ કરી છે, જ્યારે અન્ય એક ટુ-વ્હીલર કંપનીએ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ બાઈક માર્કેટમાં ઉતાર્યું છે.
ક્યાં મળશે E85 પેટ્રોલ? જાણો સરકારનો પ્લાન
શરૂઆતના તબક્કે આ નવું ઇંધણ દેશભરના 48 પબ્લિક સેક્ટર (સરકારી) પેટ્રોલ પંપ પર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યું છે. જોકે, સરકાર આ નેટવર્કને ઝડપથી વિસ્તારવા માંગે છે:
ડિસેમ્બર 2026 સુધીમાં: 500 પેટ્રોલ પંપ પર ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનું લક્ષ્ય.
ડિસેમ્બર 2027 સુધીમાં: દેશભરમાં આશરે 5,000 પેટ્રોલ પંપ સુધી E85 નું વેચાણ શરૂ કરવાની યોજના.
અર્થતંત્ર અને પર્યાવરણને ડબલ ફાયદો
ભારતે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. વર્ષ 2014 માં પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ મિશ્રણનો દર માત્ર 1.53 ટકા હતો, જે આજે વધીને 20 ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે. વિશેષ વાત એ છે કે, સરકારે આ 20 ટકાનું લક્ષ્ય નિર્ધારિત સમય કરતા 5 વર્ષ વહેલું હાંસલ કરી લીધું છે.
આર્થિક ફાયદો: સરકારના આંકડા મુજબ, વિદેશથી આયાત થતા ક્રૂડ ઓઇલ પરની નિર્ભરતા ઘટવાને કારણે દેશના રૂ. 1.84 લાખ કરોડથી વધુના વિદેશી હૂંડિયામણ (Forex) ની બચત થઈ છે.
પર્યાવરણને ફાયદો: પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના અંદાજ મુજબ, E85 ઇંધણ પર ચાલતા ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો તેમના સંપૂર્ણ આયુષ્ય (Lifetime) દરમિયાન ગ્રીનહાઉસ ગેસના ઉત્સર્જનમાં પરંપરાગત વાહનોની સરખામણીએ આશરે 61 ટકા જેટલો જંગી ઘટાડો કરી શકે છે.
E85 ઇંધણના કેટલાક પડકારો અને મર્યાદાઓ (Negative Points & Challenges)
નવા E85 ફ્યુલથી પર્યાવરણ અને દેશના અર્થતંત્રને ભલે મોટો ફાયદો થતો હોય, પરંતુ ઓટોમોબાઇલ નિષ્ણાતો અને વપરાશકર્તાઓના મતે તેના કેટલાક નકારાત્મક પાસાઓ અને વ્યવહારુ પડકારો પણ છે.
માઇલેજમાં ઘટાડો (Lower Fuel Efficiency): સામાન્ય પેટ્રોલની સરખામણીમાં ઇથેનોલમાં ઉર્જાનું પ્રમાણ (Energy Content) ઓછું હોય છે. જેના કારણે E85 ફ્યુલ વાપરવાથી વાહનની માઇલેજમાં અંદાજે 15% થી 25% જેટલો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. ભલે તે 20 રૂપિયા સસ્તું છે, પરંતુ વપરાશ વધુ થવાથી ગ્રાહકોને આર્થિક રીતે મોટો ફાયદો ન પણ દેખાય.
સામાન્ય એન્જિન માટે નુકસાનકારક: E85 ફ્યુલ માત્ર ને માત્ર ‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ એન્જિન’ માટે જ છે. જો કોઈ વાહનચાલક અજાણતા આ ઇંધણને પોતાના સામાન્ય પેટ્રોલ એન્જિનવાળા વાહનમાં પુરાવી લે, તો તેનાથી વાહનની ફ્યુઅલ સિસ્ટમ, રબરના પાર્ટ્સ અને એન્જિનને મોટું નુકસાન થઈ શકે છે. ઇથેનોલનો કાટ લગાવવાનો (Corrosive) ગુણ સામાન્ય પાર્ટ્સ માટે હાનિકારક છે.
ભેજ આકર્ષવાની સમસ્યા (Moisture Absorption): ઇથેનોલ વાતાવરણમાંથી ભેજ (પાણી) ઝડપથી શોષી લેવાનો ગુણ ધરાવે છે. જો વાહન લાંબા સમય સુધી પાર્ક કરેલું રહે, તો ફ્યુઅલ ટેન્કમાં પાણી જમા થઈ શકે છે, જે એન્જિનના સ્ટાર્ટિંગમાં અને પરફોર્મન્સમાં સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે.
મર્યાદિત ઉપલબ્ધતા (Infrastructure Challenges): હાલમાં આ ઇંધણ દેશના માત્ર 48 પંપ પર જ ઉપલબ્ધ છે. જો કોઈ વ્યક્તિ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહન ખરીદે પણ તેને હાઇવે કે અન્ય શહેરોમાં E85 પેટ્રોલ પંપ ન મળે, તો તેની યાત્રા મુશ્કેલ બની શકે છે. તેનું નેટવર્ક ઊભું થવામાં વર્ષો લાગી શકે છે.
‘ફૂડ વર્સીસ ફ્યુઅલ’ નો વિવાદ (Food vs. Fuel Debate): ઇથેનોલ મુખ્યત્વે શેરડી, મકાઈ અને અન્ય અનાજના પાકોમાંથી બનાવવામાં આવે છે. પર્યાવરણવાદીઓ અને અર્થશાસ્ત્રીઓ ચિંતા વ્યક્ત કરે છે કે, ફ્યુઅલ માટે અનાજનો વધુ પડતો ઉપયોગ ખેતીની જમીન પર દબાણ વધારશે, જેના કારણે ભવિષ્યમાં ખાદ્યપદાર્થો અને અનાજના ભાવોમાં પણ વધારો થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો – સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો: લગ્ન પછી પણ દીકરી પિયરના પરિવારનો જ હિસ્સો, તમામ લાભો મેળવવા હકદાર
