- સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો: લગ્ન પછી પણ દીકરી પિયરના પરિવારનો જ સભ્ય, ‘પારકું ધન’ માનવાની માનસિકતા પર પ્રહાર
- પરણિત દીકરીઓને મળશે પુરા હક: સુપ્રીમ કોર્ટે યુપી સરકારનો આદેશ ફગાવ્યો, કહ્યું- લગ્ન પછી દીકરી પિયરથી અલગ નથી થઈ જતી
- પિતાની મિલકત અને સરકારી લાભો પર પરણિત દીકરીનો પણ સમાન અધિકાર, સુપ્રીમ કોર્ટે રદ કરી સરકારની ભેદભાવ ભરેલી નીતિ
નવી દિલ્હી : દીકરીઓના અધિકારોને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, લગ્ન પછી પણ દીકરી પોતાના માતા-પિતાના પરિવાર (પિયર) ની સભ્ય જ રહે છે. સમાજની એ જૂની અને રૂઢિચુસ્ત વિચારસરણી તદ્દન ખોટી છે કે લગ્ન પછી દીકરીનું પિયર છૂટી જાય છે. આ મહત્વના ચુકાદા સાથે સુપ્રીમ કોર્ટે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના નિર્ણયને પલટી નાખ્યો છે અને ઉત્તર પ્રદેશ સરકારની એ નીતિને પણ રદ કરી દીધી છે, જેમાં પરણિત દીકરીને ‘પરિવાર’ ની વ્યાખ્યામાંથી બહાર રાખવામાં આવતી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ પી.એસ. નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ આલોક અરાધેની બેંચે આ સપ્તાહે મંગળવારે જણાવ્યું હતું કે, રહેમરાહે (સહાનુભૂતિના ધોરણે) નોકરી, રેશનની દુકાન, વેપાર કે અન્ય સરકારી લાભોમાંથી પરણિત દીકરીને બાકાત રાખી શકાય નહીં.
શું હતો સમગ્ર મામલો? (યુપી સરકારનો આદેશ રદ)
આ કેસ ઉત્તર પ્રદેશની નિશા નામની એક મહિલા સાથે જોડાયેલો હતો. નિશાનાં માતા સરકારી રેશનની દુકાન ચલાવતાં હતાં. તેમના અવસાન બાદ નિશાએ રહેમરાહે (Compassionate Ground) તે દુકાનની ફાળવણી પોતાના નામે કરવા અરજી કરી હતી. નિશા તેની ચાર નાની બહેનો (જેમાં એક દિવ્યાંગ છે) નું ભરણપોષણ કરનારી એકમાત્ર કમાઉ સભ્ય હતી. તેમ છતાં, યુપી સરકારે તેની અરજી માત્ર એ કારણસર ફગાવી દીધી કે તે ‘પરણિત’ હતી. વર્ષ 2019 ના યુપી સરકારના આદેશ મુજબ, પરિવારમાં માત્ર ‘અપરણિત, વિધવા અથવા કાયદેસર રીતે છૂટાછેડા લીધેલ દીકરી’ નો જ સમાવેશ થતો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે આ અતાર્કિક દલીલને ફગાવી દીધી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં શું કહ્યું?
સુપ્રીમ કોર્ટે યુપી સરકારની નીતિને ગેરબંધારણીય ગણાવીને રદ કરી છે. કોર્ટે આપેલા તારણો નીચે મુજબ છે:
સમાનતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન: કોર્ટે કહ્યું કે આ નીતિ બંધારણના અનુચ્છેદ 14 (સમાનતાનો અધિકાર) અને અનુચ્છેદ 15(1) (લિંગના આધારે ભેદભાવ ન કરવો) નું સીધું ઉલ્લંઘન કરે છે.
દીકરા-દીકરી વચ્ચે ભેદભાવ: જો પરણિત દીકરાને પિયરના પરિવારનો હિસ્સો માનવામાં આવતો હોય, તો પરણિત દીકરીને ન માનવી એ સ્પષ્ટ લિંગભેદ છે.
સંબંધોનો અંત નથી: લગ્નનો અર્થ એ નથી થતો કે દીકરીનો તેના માતા-પિતા અને ભાઈ-બહેનો સાથેનો સંબંધ પૂરો થઈ ગયો. આર્થિક જરૂરિયાત અને સહાયની આવશ્યકતા લગ્ન પછી પણ સમાપ્ત થતી નથી.
કોર્ટે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારને 4 સપ્તાહની અંદર નિશાના નામે રેશનની દુકાન ફાળવવાનો આદેશ આપ્યો છે.
પહેલાં પણ આવી ચૂક્યા છે ઐતિહાસિક ચુકાદાઓ
આ કોઈ પહેલો કિસ્સો નથી. હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમની કલમ 6 માં 2005 માં થયેલા સુધારા બાદ દીકરીઓને પણ પિતાની સંપત્તિમાં દીકરા સમાન અધિકાર મળ્યો છે. વર્ષ 2020 માં ‘વિનીતા શર્મા વિરુદ્ધ રાકેશ શર્મા’ કેસમાં જસ્ટિસ અરુણ મિશ્રાની બેંચે ઐતિહાસિક ચુકાદો આપતાં કહ્યું હતું કે, “દીકરી હંમેશા દીકરી જ રહે છે. પિતા હયાત હોય કે ન હોય, દીકરી આજીવન પૈતૃક સંપત્તિમાં સહ-વારસદાર (Coparcener) બની રહે છે.”
આ ચુકાદો શા માટે મહત્વનો છે?
આજે પણ સમાજમાં દીકરીને ‘પારકું ધન’ માનવાની માનસિકતા પ્રવર્તે છે. સુપ્રીમ કોર્ટનો આ ચુકાદો આ રૂઢિચુસ્ત વિચારસરણી પર મોટો પ્રહાર છે. હવે રહેમરાહે નોકરી, પેન્શન, મિલકતની વહેંચણી અને જમીન સંપાદનના વળતર જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં પરણિત દીકરીઓના હક વધુ મજબૂત બનશે. મહિલા સશક્તિકરણની દિશામાં આ એક ઐતિહાસિક કદમ છે.
આ પણ વાંચો – ફ્રેશર્સ માટે પહેલી નોકરી મેળવવી બની લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન: 5 વર્ષ પહેલાની સરખામણીમાં જોબ માર્કેટ વધુ કઠિન
