નવી દિલ્હી : છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં ભારતમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરના કેસ અત્યંત ઝડપથી વધ્યા છે. 1990 પછી નવા કેસ લગભગ પાંચ ગણા વધી ગયા છે. આ વધારો વિશ્વભરમાં જોવા મળતા ખતરનાક ટ્રેન્ડ જેવો જ છે. મંગળવારે ધ લેન્સેટ ઓન્કોલોજીમાં પ્રકાશિત એક નવી ગ્લોબલ સ્ટડીમાં આ માહિતી સામે આવી છે.
સ્ટડી કરનારા રિસર્ચર્સે 2023ના આંકડાઓનું વિશ્લેષણ કર્યું, જેમાં કેન્સર રજિસ્ટ્રીઓ, સરકારી રેકોર્ડ અને મૃત્યુ પામેલી મહિલાઓના પરિવારો સાથે વાતચીતનો સમાવેશ થતો હતો. તેમાં જાણવા મળ્યું કે 1990 પછી બ્રેસ્ટ કેન્સરના કેસ અને મૃત્યુ બંનેમાં ઝડપી વધારો થયો છે.
2023માં ભારતમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરના લગભગ 2.03 લાખ નવા કેસ નોંધાયા, જે 1990ની તુલનામાં 477.8 ટકા વધુ છે. આ જ સમયગાળામાં બ્રેસ્ટ કેન્સરથી મૃત્યુની સંખ્યા 1.02 લાખ સુધી પહોંચી ગઈ, જે 352.3 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે.
2023માં એજ-સ્ટાન્ડર્ડાઇઝ્ડ ઇન્સિડન્સ રેટ- એટલે કે વસ્તી વધારો અને ઉંમર વધવાની અસરને દૂર કરીને કાઢેલો આંકડો પ્રતિ એક લાખ મહિલાઓ પર 29 (29.4)થી વધુ નવા કેસ હતા, જે 1990ની તુલનામાં 126.9 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. એજ-સ્ટાન્ડર્ડાઇઝ્ડ મોર્ટાલિટી રેટ પ્રતિ એક લાખ મહિલાઓ પર 15 (15.5)થી વધુ મૃત્યુ હતા, જે ત્રણ દાયકામાં 74 ટકાનો વધારો છે.
વૈશ્વિક અને વિકાસશીલ દેશો પર વધતું દબાણ
સ્ટડી અનુસાર, વિશ્વભરમાં બ્રેસ્ટ કેન્સરના કેસ લગભગ એક તૃતીયાંશ વધવાનો અંદાજ છે. 2023માં 23 લાખથી વધુ કેસ 2050 સુધીમાં 35 લાખથી વધુ થઈ શકે છે. આ જ સમયગાળામાં દર વર્ષે થતા મૃત્યુ 7.64 લાખથી વધીને લગભગ 14 લાખ સુધી પહોંચી શકે છે.
આ અંદાજ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે બ્રેસ્ટ કેન્સર પહેલેથી જ વિશ્વભરમાં મહિલાઓમાં સૌથી વધુ જોવા મળતું કેન્સર છે અને કેન્સરથી થતા મૃત્યુનું મોટું કારણ છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન અનુસાર, 2022માં 185માંથી 157 દેશોમાં આ મહિલાઓમાં સૌથી સામાન્ય કેન્સર હતું અને દર વર્ષે લગભગ 6 લાખ મૃત્યુનું કારણ બને છે.
ભારતની સ્થિતિ નીચી અને મધ્યમ આવકવાળા દેશો (LMICs) જેવી છે, જ્યાં બ્રેસ્ટ કેન્સરના કેસ અને મૃત્યુ ઝડપથી વધી રહ્યા છે. તેની વિરુદ્ધ, ઘણા અમીર દેશોમાં કેસ સ્થિર થઈ ગયા છે અને સારી તપાસ તથા ઇલાજથી મૃત્યુ ઘટ્યા છે.
ઉદાહરણ તરીકે, 2023માં મોનેકો, અંડોરા, ફ્રાન્સ, જર્મની અને આયર્લેન્ડ જેવા ઉચ્ચ આવકવાળા દેશોમાં પ્રતિ એક લાખ મહિલાઓ પર 100થી વધુ નવા કેસ નોંધાયા. જ્યારે અફઘાનિસ્તાન, સોમાલિયા અને મોઝામ્બિક જેવા નીચી આવકવાળા દેશોમાં 13 કે તેથી ઓછા કેસ હતા.
જોકે, વિશ્વમાં સૌથી વધુ કેસ કેટલાક અમીર દેશોમાં છે, પરંતુ ત્યાં તપાસનો દર પણ વધુ છે, જ્યારે ગરીબ દેશોમાં કેસનો વધારો સૌથી ઝડપી છે.
1990 પછી નીચી આવકવાળા દેશોમાં નવા કેસમાં સરેરાશ 147 ટકાનો વધારો થયો છે. ઉચ્ચ આવકવાળા દેશોમાં મૃત્યુ દર લગભગ 30 ટકા ઘટ્યો છે, પરંતુ નીચી આવકવાળા દેશોમાં મૃત્યુ દર લગભગ બમણો થઈ ગયો છે અને પ્રતિ એક લાખ મહિલાઓ પર 24 મૃત્યુ સુધી પહોંચ્યો છે.
માત્ર 2023માં જ નીચા અને નીચા-મધ્યમ આવકવાળા દેશોની મહિલાઓમાં વિશ્વના કુલ નવા કેસનો 27 ટકા હિસ્સો હતો, પરંતુ સ્વસ્થ જીવનના કુલ ગુમાવેલા વર્ષોનો 45 ટકાથી વધુ હિસ્સો, લગભગ 1.1 કરોડ વર્ષ, આ જ દેશોમાં નોંધાયો.
નાઇજીરિયાની ડો. ઓલાયિંકા ઇલેસાનમી, જે આફ્રિકા સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શનમાં કામ કરે છે અને આ સ્ટડીના કો-રાઇટર છે, તેમણે કહ્યું: “નીચા અને મધ્યમ આવકવાળા દેશો બ્રેસ્ટ કેન્સરના વધતા બોજથી સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત છે. આ દેશોમાં જીવનશૈલી અને વસ્તીમાં ફેરફાર થઈ રહ્યા છે, પરંતુ તેમની હેલ્થ સિસ્ટમ એટલી મજબૂત નથી કે સાચી રીતે મુકાબલો કરી શકે. અહીં રેડિયોથેરાપી મશીનો, કીમોથેરાપી દવાઓ અને પેથોલોજી લેબની અછત છે અને સામાન્ય ઇલાજ પણ ખૂબ મોંઘો થઈ શકે છે.”
ઓછી ઉંમરની મહિલાઓને પણ ખતરો
બ્રેસ્ટ કેન્સર વધુ ઉંમરની મહિલાઓમાં વધુ જોવા મળે છે, પરંતુ હવે યુવાન મહિલાઓ પણ વધતા ખતરામાં છે. 2023માં 55 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરની મહિલાઓમાં પ્રતિ એક લાખ પર લગભગ 161 નવા કેસ આવ્યા. જ્યારે 20થી 54 વર્ષની મહિલાઓમાં પ્રતિ એક લાખ પર 50 નવા કેસ નોંધાયા. વિશ્વભરમાં 1990 પછી યુવાન મહિલાઓમાં કેસનો દર 29 ટકા વધ્યો છે, જ્યારે વધુ ઉંમરની મહિલાઓમાં આ દર લગભગ સ્થિર રહ્યો છે.
ડોક્ટરો કહે છે કે ભારતીય ક્લિનિકોમાં પણ આવો જ ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે.
‘લાઇફસ્ટાઇલથી વધી રહ્યો છે ખતરો’
આ ગ્લોબલ સ્ટડી અનુસાર 2023માં બ્રેસ્ટ કેન્સરના કુલ કેસમાંથી 28 ટકા કેસ છ એવા જીવનશૈલી સંબંધિત કારણોથી જોડાયેલા હતા, જેને બદલી શકાય છે. લાલ માંસનું વધુ સેવન સૌથી વધુ જોડાયેલું મળ્યું, ત્યારબાદ તમાકુનો ઉપયોગ. હાઇ બ્લડ શુગર, મોટાપો, શરાબનું સેવન અને ઓછી શારીરિક પ્રવૃત્તિ પણ વધુ ખતરા સાથે જોડાયેલા છે.
ભારતમાં તાજેતરના અધિકૃત આંકડા પણ સ્થિતિની ગંભીરતા દર્શાવે છે. ગયા મહિને સંસદમાં રજૂ કરાયેલા નેશનલ કેન્સર રજિસ્ટ્રી પ્રોગ્રામના આંકડા અનુસાર, બ્રેસ્ટ કેન્સરના કેસ 2021માં લગભગ 2.13 લાખથી વધીને 2025માં 2.4 લાખ થયા છે. મૃત્યુ 2021માં 91,704થી વધીને 2025માં 1.03 લાખથી વધુ થયા છે.
આ પણ વાંચો-શું પ્રધાનમંત્રી મોદી કોઈ રાષ્ટ્રાધ્યક્ષની હત્યાનું સમર્થન કરે છે: રાહુલ ગાંધી
