પશ્ચિમ બંગાળમાં ગુરુવારે પ્રથમ તબક્કાની ચૂંટણીમાં જબરદસ્ત મતદાન થયું. વડાપ્રધાન મોદી અને કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ મતદાન વાળા જિલ્લાઓની બાજુમાં એક પછી એક રેલીઓ કરતા નજર આવ્યા. TMC સુપ્રીમો મમતા બેનર્જી માટે કડક શબ્દો બોલાઈ રહ્યા હતા. પ્રથમ તબક્કામાં 92.88% મતદાન નોંધાયું. આ 1947 પછી રાજ્યનું અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ મતદાન ટકાવારી છે. આ ઐતિહાસિક આંકડાએ માત્ર ચૂંટણી નિષ્ણાતોને જ ચોંકાવ્યા નથી, પરંતુ તેની પાછળ છુપાયેલા કારણો અને રાજકીય સંકેતોને લઈને પણ ચર્ચા તેજ થઈ ગઈ છે.
આ પહેલાં 2021ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં, જે કોવિડ-19 મહામારી અને TMC-BJP વચ્ચેની તીવ્ર રાજકીય ટક્કર વચ્ચે જોવા મળી હતી, તે વખતે કુલ મતદાન 82.30% રહ્યું હતું. તે ચૂંટણીમાં 7.34 કરોડ નોંધાયેલા મતદારોમાંથી લગભગ 5.99 કરોડ લોકોએ મતદાન કર્યું હતું અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC)એ 294 સભ્યોની વિધાનસભામાં 213 બેઠકો જીતીને સત્તા જાળવી રાખી હતી.
મતદાન પછી TMCએ કહ્યું છે કે, “91 લાખ નામ હટાવ્યા પછી પણ રેકોર્ડ મતદાન થયું, કારણ કે લોકો NRC અને ડિલિમિટેશનના ખતરાને સમજે છે. આ BJPની સાજિશને કચડી નાખવાની તક છે.” મમતા બેનર્જીએ વારંવાર NRCના મુદ્દાને ઉઠાવ્યો છે.
આ વખતે પ્રથમ તબક્કામાં જ 3.6 કરોડ નોંધાયેલા મતદારોમાંથી 92.88% લોકોએ મત આપ્યા, જે પાછળની ચૂંટણીની સરખામણીમાં વધુ સક્રિય ભાગીદારી દર્શાવે છે. મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્ત જ્ઞાનેશ કુમારે આને ઐતિહાસિક ગણાવ્યું અને કહ્યું કે આઝાદી પછી પશ્ચિમ બંગાળ અને તમિળનાડુમાં આ સૌથી વધુ મતદાન ટકાવારી છે અને ચૂંટણી આયોગ દરેક મતદારને સલામ કરે છે.
આ રેકોર્ડ મતદાન પાછળ ચૂંટણી આયોગની વિશેષ ગહન પુનઃ નિરીક્ષણ (SIR) પ્રક્રિયાને એક મહત્ત્વનું કારણ માનવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા અંતર્ગત રાજ્યની મતદાર યાદીમાંથી લગભગ 91 લાખ નામ હટાવવામાં આવ્યા. તેમાંથી લગભગ 63 લાખ નામ પહેલેથી હટાવાઈ ગયા હતા, જ્યારે લગભગ 27 લાખ મતદારોને ન્યાયિક પ્રક્રિયા બાદ અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યા. આ ઉપરાંત, તાજેતરમાં લગભગ 7 લાખ નવા મતદારોને પણ યાદીમાં ઉમેરવામાં આવ્યા, જેમાંથી 3.22 લાખ લોકોએ પ્રથમ તબક્કામાં મતદાન કર્યું.
મુર્શિદાબાદ, નોર્થ 24 પરગણા, માલદા, નાદિયા અને સાઉથ 24 પરગણા જેવા જિલ્લાઓમાં સૌથી વધુ નામ હટાવવામાં આવ્યા. કોલકાતામાં જ લગભગ 7 લાખ મતદારોને યાદીમાંથી બહાર કરવામાં આવ્યા, જેના કારણે શહેરના ઘણા વિસ્તારોમાં મતદાર આધારમાં ભારે ઘટાડો આવ્યો. આ પ્રક્રિયા બાદ રાજ્યનો કુલ મતદાર આધાર 7.6 કરોડથી ઘટીને 6.8 કરોડ રહ્યો.
વધુ મતદાનનો અર્થ કોઈ એક પક્ષને ફાયદો?
પ્રથમ તબક્કામાં 294માંથી 152 બેઠકો પર મતદાન થયું. સાઉથ દિનાજપુર (95.36%) અને કૂચ બિહાર (95.5%)માં સૌથી વધુ મતદાન નોંધાયું. ભારે મતદાનને લઈને રાજકીય પક્ષો પોતપોતાના દાવા કરી રહ્યા છે. TMC નેતા કુણાલ ઘોષે દાવો કર્યો કે ભારે મતદાન જનતાનો તેમના પક્ષ તરફ ટેકો છે અને તેમની પાર્ટી 152માંથી ઓછામાં ઓછી 125 બેઠકો જીતી શકે છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે વધુ મતદાનને સીધો સંબંધ કોઈ એક પક્ષની જીત સાથે જોડી શકાય નહીં. વરિષ્ઠ પત્રકાર રાજદીપ સરદેસાઈનું કહેવું છે કે પરંપરાગત ધારણા એ રહી છે કે વધુ મતદાન સરકાર વિરૂદ્ધ હોય છે, પરંતુ છેલ્લા એક દાયકામાં ઘણા રાજ્યોમાં સત્તારૂઢ પક્ષોને પણ તેનો ફાયદો મળ્યો છે.
વિશ્લેષકોના મત અનુસાર, ભારે મતદાનનો સીધો સંબંધ SIR સાથે છે, જેમ બિહાર (2025)માં જોવા મળ્યું, જ્યાં ડિલીશન પછી ટર્નઆઉટ વધ્યો. જોકે, ઉચ્ચ ટર્નઆઉટ હંમેશા સત્તારૂઢ પક્ષ વિરૂદ્ધ નથી હોતો; 2011માં TMCની જીત વખતે પણ 84.33% મતદાન થયું હતું.
ભારે મતદાન પાછળના મુખ્ય કારણો
પશ્ચિમ બંગાળમાં રેકોર્ડ મતદાન પાછળ ઘણા કારણો સામે આવ્યા છે.
મતદાર યાદીમાંથી નામ હટવાનો ડર
SIR પ્રક્રિયાના કારણે લોકોમાં પોતાના મતદાન અધિકાર અને નાગરિકતા ગુમાવવાનો ભય વધ્યો. મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીએ પણ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો અને આરોપ લગાવ્યો કે કેન્દ્ર અને ભાજપ લોકોના અધિકારો છીનવવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે.
બહારના રાજ્યોમાંથી મતદારોની વાપસી
દિલ્હી, મુંબઈ, બેંગ્લોર અને સુરત જેવા શહેરોમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકો મત આપવા બંગાળ પાછા ફર્યા.
સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં સુધારો
આ વખતે લગભગ 2.4 લાખ કેન્દ્રીય અર્ધલશ્કરી દળ (CAPF) તૈનાત કરવામાં આવ્યા, જેના કારણે મતદારોને સુરક્ષિત વાતાવરણ મળ્યું અને મતદાન ટકાવારી વધી.
મહિલાઓની વધતી ભાગીદારી
તાજેતરની ચૂંટણીઓમાં મહિલાઓની ભાગીદારી પુરુષો જેટલી અથવા તેથી વધુ રહી છે, જેણે પણ મતદાન ટકાવારી વધારવામાં ભૂમિકા ભજવી.
પશ્ચિમ બંગાળમાં 92.88%નું રેકોર્ડ મતદાન લોકશાહીમાં જનતાની સક્રિય ભાગીદારીનો મજબૂત સંકેત છે. આ દર્શાવે છે કે એક તરફ જ્યાં મતદારો પોતાના અધિકારો પ્રત્યે સજાગ છે, ત્યાં બીજી તરફ સુરક્ષિત વાતાવરણ મળ્યે તેઓ ઉત્સાહ સાથે મતદાન કરે છે. જોકે, આ ભારે મતદાન કયા પક્ષની તરફેણમાં જશે, તેનો સ્પષ્ટ જવાબ 4 મેના ચૂંટણી પરિણામો જ આપશે.
આ પણ વાંચો – GFGNLના GM કલ્પેશકુમાર પટેલ સામે ACBમાં ફરિયાદ : પ્રાઇવેટ કંપનીમાં સંડોવણી અને ડાર્ક ફાઇબર ફાળવણીમાં ગેરરીતિના આક્ષેપ
