- ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની મોટી માંગ: ‘ઇઝરાયેલને માન્યતા આપો’, પાકિસ્તાન અને સાઉદી અરેબિયા માટે ઉભી થઈ ધર્મસંકટની સ્થિતિ
- અમેરિકા અને પાકિસ્તાનની વધતી નિકટતા વચ્ચે ટ્રમ્પની ‘રેડ લાઇન’, શું ઇઝરાયેલને સ્વીકારશે પાકિસ્તાન?
- ટ્રમ્પની જિદ્દ: “અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ પર સાઇન કરો”, પાકિસ્તાન અને અન્ય મુસ્લિમ દેશોની હાલત કફોડી
- ઈરાન સંકટ વચ્ચે ટ્રમ્પનો માસ્ટરસ્ટ્રોક: સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન પાસે ઇઝરાયેલને માન્યતા આપવાની શરત મૂકી
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળમાં પાકિસ્તાન વૈશ્વિક કૂટનીતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ દેશ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ગયા વર્ષે મે મહિનામાં પાકિસ્તાન સામે ભારતના ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ બાદ પાકિસ્તાન અમેરિકાની નજીક ગયું છે, જ્યારે ભારત અને અમેરિકાના સંબંધોમાં તણાવ જોવા મળ્યો છે. પરંતુ ટ્રમ્પ વિશે એવું કહેવાય છે કે જો તમે તેમની સાથે ‘હા માં હા’ મિલાવીને નિકટતા વધારો છો, તો તેના ઘણા જોખમો પણ છે.
પાકિસ્તાન હાલમાં ઈરાન સાથે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલનું યુદ્ધ સમાપ્ત કરાવવામાં મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે અને ટ્રમ્પ ઘણી વખત પાકિસ્તાનના ફિલ્ડ માર્શલ જનરલ અસીમ મુનીરના વખાણ પણ કરી ચૂક્યા છે. પરંતુ સોમવારે ટ્રમ્પે એક એવી માંગ મૂકી દીધી છે, જે પાકિસ્તાન માટે ‘રેડ લાઇન’ (લક્ષ્મણરેખા) સાબિત થઈ શકે છે.
ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના મામલે અત્યંત જટિલ કોયડો ઉકેલવા માટે કરવામાં આવેલા તમામ પ્રયાસો પછી, ઓછામાં ઓછું આ તમામ દેશો માટે એકસાથે ‘અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ’ (Abraham Accords) પર હસ્તાક્ષર કરવાનું ફરજિયાત હોવું જોઈએ. આ દેશોમાં સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને પાકિસ્તાન પણ સામેલ છે.
ટ્રમ્પે પોતાની ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પોસ્ટમાં લખ્યું છે કે, “એવું બની શકે કે એક-બે દેશો પાસે આમ ન કરવાનું કોઈ કારણ હોય. તે કારણો સ્વીકારવામાં આવશે, પરંતુ મોટાભાગના દેશોએ આ માટે તૈયાર રહેવું જોઈએ જેથી ઈરાન સાથેનો આ કરાર સામાન્ય કરાર કરતા ક્યાંય વધુ ઐતિહાસિક બની શકે.”
તેમણે વધુમાં લખ્યું કે, “આની શરૂઆત સાઉદી અરેબિયા અને કતારના તાત્કાલિક હસ્તાક્ષરથી થવી જોઈએ અને બાકીના દેશોએ પણ તેમનું અનુસરણ કરવું જોઈએ. જો તેઓ આમ નહીં કરે, તો તેમણે આ કરારનો હિસ્સો ન બનવું જોઈએ કારણ કે તે ખોટા ઈરાદા દર્શાવશે.”
ટ્રમ્પની અસ્વસ્થ કરનારી માંગ
ટ્રમ્પે લખ્યું છે કે, “તેથી હું ફરજિયાતપણે વિનંતી કરી રહ્યો છું કે તમામ દેશો તરત જ અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ પર હસ્તાક્ષર કરે. જો ઈરાન અમારી સાથે પોતાનો કરાર સાઇન કરે છે, તો તેને પણ આ વૈશ્વિક ગઠબંધનનો હિસ્સો બનાવવો અમારા માટે સન્માનની વાત હશે. ત્યારે મધ્ય-પૂર્વ એકજૂટ, શક્તિશાળી અને આર્થિક રીતે એટલું મજબૂત હશે જેટલું કદાચ દુનિયાના કોઈ અન્ય ક્ષેત્રએ ક્યારેય નહીં જોયું હોય.”
વાસ્તવમાં આ દેશો ઈઝરાયેલને દેશ તરીકે સ્વીકારતા નથી. તેમને ઈઝરાયેલ સાથે કોઈ રાજદ્વારી સંબંધો નથી. પોતાના પહેલા કાર્યકાળમાં ટ્રમ્પે 2020માં અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ દ્વારા યુએઈ (UAE), બહેરીન, મોરોક્કો, કઝાકિસ્તાન અને સુદાન પાસે ઈઝરાયેલને માન્યતા અપાવી હતી. પરંતુ ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે આનો વ્યાપ હજુ વધે.
પરંતુ સવાલ એ છે કે શું પાકિસ્તાન ટ્રમ્પને નારાજ ન કરવા માટે અબ્રાહમ એકોર્ડ્સ સ્વીકારશે?
થિંક ટેન્ક ‘એટલાન્ટિક કાઉન્સિલ’ ના સિનિયર ફેલો માઈકલ કુગલમેને X પર લખ્યું છે કે, “પાકિસ્તાન વિશે હું પહેલા પણ કહી ચૂક્યો છું કે ટ્રમ્પ સાથે જેટલું વધારે કામ કરશો, એટલું જ જોખમ વધશે. તેઓ તમારી પાસે કંઈક એવી માંગ કરી બેસશે જે તમે કરવા માંગતા નથી. જેમ કે અબ્રાહમ એકોર્ડ્સમાં સામેલ થવું. તેમની ગુડ બુક્સમાં રહેવાનું આ એક પ્રકારનું ફરજિયાત જોખમ છે.”
કુગલમેને લખ્યું કે, “પાકિસ્તાન માટે આ માંગ અસ્વસ્થ કરનારી જરૂર છે, પરંતુ તેણે આનાથી આશ્ચર્યચકિત ન થવું જોઈએ. જો સાઉદી અરેબિયા આમાં સામેલ થાય છે, તો પાકિસ્તાન પર પણ પોતાના વલણ પર વિચાર કરવાનું દબાણ વધી શકે છે. પરંતુ વર્તમાન જનમત જોતા, કોઈ પણ પાકિસ્તાની સરકાર જો આ કરારમાં જોડાય છે, તો તે રાજકીય આત્મહત્યા કરવાનું જોખમ ઉઠાવશે. ઇસ્લામાબાદે હંમેશા ઈઝરાયેલને માન્યતા આપવાને ‘પેલેસ્ટિનિયન સ્ટેટ’ (પેલેસ્ટાઇન દેશ) ની સ્થાપના સાથે જોડી છે. આ પાકિસ્તાનની એક અત્યંત કઠોર અને કાયમી નીતિ રહી છે. તેથી હાલમાં પાકિસ્તાન માટે આમાં સામેલ થવું લગભગ અશક્ય વિકલ્પ છે.”
પાકિસ્તાનની વધેલી અગત્યતા
ઈરાન સાથેની શાંતિ વાટાઘાટોમાં પાકિસ્તાનની કેન્દ્રીય ભૂમિકાએ આ પરમાણુ શક્તિ ધરાવતા દક્ષિણ એશિયાઈ દેશને નવું કૂટનીતિક મહત્વ આપ્યું છે. પરંતુ થિંક ટેન્ક ‘કાઉન્સિલ ફોર ફોરેન રિલેશન્સ’ ના સિનિયર ફેલો સદાનંદ ધુમે માને છે કે પાકિસ્તાન ઈઝરાયેલ સાથે દુશ્મની રાખીને લાંબા સમય સુધી અમેરિકાનો વિશ્વાસ જીતી શકે નહીં.
સદાનંદ ધુમેએ અગાઉ અમેરિકન અખબાર ‘વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ’માં લખ્યું હતું કે, “લગભગ 80 વર્ષ પછી પણ પાકિસ્તાન ઈઝરાયેલને માન્યતા આપતું નથી. દરેક પાકિસ્તાની પાસપોર્ટ પર સ્પષ્ટ લખેલું હોય છે, ‘ઇઝરાયેલ સિવાય દુનિયાના તમામ દેશો માટે માન્ય.’ મુસ્લિમ દુનિયામાં ઈઝરાયેલ સાથે અસંમતિ સામાન્ય વાત છે, પરંતુ પાકિસ્તાનમાં આ ઘણીવાર ઉગ્ર અને અસાધારણ સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે. પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ મંત્રી ખ્વાજા આસિફે ઈઝરાયેલને ‘માનવતા માટે અભિશાપ’ અને ‘કેન્સરગ્રસ્ત સ્ટેટ’ ગણાવ્યું હતું.”
પાકિસ્તાનમાં પણ ચર્ચા શરૂ
ટ્રમ્પના આ પ્રસ્તાવ પર પાકિસ્તાનમાં પણ ઘણી ચર્ચા થઈ રહી છે. પાકિસ્તાનના અગ્રણી અંગ્રેજી અખબાર ‘ડોન’ સાથે વાત કરતા અમેરિકા, બ્રિટન અને UN માં પાકિસ્તાનના રાજદૂત રહી ચૂકેલા મલીહા લોધીએ આ પ્રસ્તાવને ફગાવતા કહ્યું કે, “આને ગંભીરતાથી ન લેવું જોઈએ. આ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની એ ટીકાનો જવાબ આપવાનો પ્રયાસ છે જે ઈરાન સાથેના સંભવિત કરારને લઈને રિપબ્લિકન દક્ષિણપંથી અને ઈઝરાયેલી લોબી તરફથી થઈ રહી છે.”
તેમણે કહ્યું કે, “એવી કોઈ શક્યતા જ નથી કે પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા કે કોઈ અન્ય મુસ્લિમ દેશ ઈઝરાયેલને માન્યતા આપે અને અબ્રાહમ એકોર્ડ્સમાં સામેલ થઈ જાય. ઈઝરાયેલ મુસ્લિમ દેશો સામેના યુદ્ધમાં સામેલ રહ્યું છે, લેબનાનમાં હુમલા ચાલુ રાખ્યા છે, તેણે વ્યવહારિક રીતે વેસ્ટ બેંકને જોડી દીધું છે અને ગાઝામાં 70,000 થી વધુ પેલેસ્ટિનિયનોના મોત માટે જવાબદાર છે.”
ફોન કોલ પર છવાઈ ગયો હતો સન્નાટો
શનિવારે ટ્રમ્પે સાઉદી, યુએઈ, કતાર, તુર્કી, પાકિસ્તાન, ઈજિપ્ત, જોર્ડન અને બહેરીનના નેતાઓ સાથે વાત કરી હતી. અમેરિકન ન્યૂઝ વેબસાઈટ ‘એક્સિઓસ’ (Axios) ના અહેવાલ મુજબ, “આ જ વાતચીતમાં ટ્રમ્પે આ નેતાઓને અબ્રાહમ એકોર્ડ્સમાં સામેલ થવા કહ્યું. ટ્રમ્પે કહ્યું કે હવે તેઓ ઈઝરાયેલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુને ફોન કરવાના છે અને આશા વ્યક્ત કરી કે ભવિષ્યમાં ઈઝરાયેલના નેતાઓ પણ આ જ કોલનો હિસ્સો હશે.”
એક્સિઓસ મુજબ, ટ્રમ્પની આ માંગથી ફોન કોલમાં સામેલ નેતાઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા હતા. એક અમેરિકન અધિકારીએ જણાવ્યું કે, “ફોન લાઇન પર થોડી ક્ષણો માટે સન્નાટો છવાઈ ગયો અને પછી ટ્રમ્પે મજાકમાં પૂછ્યું, ‘શું તમે લોકો હજુ લાઇન પર છો?’ આ પછી ટ્રમ્પે નેતાઓને કહ્યું કે તેમના દૂત જેરેડ કુશનર અને સ્ટીવ વિટકોફ આવનારા સપ્તાહોમાં આ મુદ્દે આગળ વાતચીત કરશે.”
ટ્રમ્પની આ માંગને રિપબ્લિકન સાંસદ લિન્ડસે ગ્રેહામનું પણ સમર્થન મળ્યું છે. જ્યારે બીજી તરફ સાઉદી અરેબિયાનું વલણ કેવું રહેશે તેની પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. ટ્રમ્પના નજીકના સહયોગી માઈક ઈવાન્સે સોમવારે ઈઝરાયેલ પ્રવાસ દરમિયાન ‘ધ જેરુસલેમ પોસ્ટ’ને જણાવ્યું કે, “જ્યારે મેં સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ (MBS) સાથે વાત કરી, તો તેમણે મને કહ્યું કે તેઓ આજે જ ઈઝરાયેલને માન્યતા આપી દેશે. પરંતુ તેમના પિતા (કિંગ સલમાન) તૈયાર નથી.”
આ પણ વાંચો – લોકશાહી કે નોટશાહી? વિજાપુરના ધારાસભ્ય સી.જે. ચાવડાના વાયરલ ઓડિયોએ ગુજરાતના રાજકારણમાં મચાવ્યો ખળભળાટ
