ગાંધીનગર : ગુજરાતના નાણાકીય વર્ષ 2024-25ના ભારતના કોમ્પ્ટ્રોલર અને ઓડિટર જનરલ (CAG)ના રિપોર્ટમાં રાજ્યની આર્થિક સ્થિતિનું મિશ્ર ચિત્ર સામે આવ્યું છે. એક તરફ રાજ્યનું કુલ જાહેર ઉત્પાદન (GSDP) સતત વધીને 26.72 લાખ કરોડ રૂપિયે પહોંચ્યું છે અને માથાદીઠ આવક રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં ઘણી વધારે છે, તો બીજી તરફ મહેસૂલી પુરાંતમાં 43.41%નો મોટો ઘટાડો અને જાહેર દેવામાં વધારો ચિંતાનો વિષય બની રહ્યો છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, વર્ષ 2023-24માં રાજ્યની મહેસૂલી પુરાંત 33,477 કરોડ રૂપિયા હતી, જે 2024-25માં ઘટીને માત્ર 18,943 કરોડ રૂપિયા પર આવી ગઈ છે. આ 43.41%ના મોટા ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ મહેસૂલી ખર્ચમાં 10,326 કરોડ રૂપિયાનો વધારો અને આવકમાં 4,208 કરોડ રૂપિયાનો ઘટાડો છે.
રાજ્યનું કુલ જાહેર દેવું 3.80 લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયું છે, જે ગત વર્ષ કરતાં અંદાજે 22 હજાર કરોડ રૂપિયા વધુ છે. તેમાંથી બજાર લોનનો આંક 3.11 લાખ કરોડ રૂપિયા છે. રાજ્ય સરકાર પોતાની કુલ મહેસૂલી આવકના 12.82% જેટલી રકમ માત્ર જૂના દેવાના વ્યાજ ચૂકવવામાં ખર્ચી રહી છે. આ આંકડો સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે વિકાસકાર્યો માટે ઉપલબ્ધ રાજકોષીય જગ્યા સાંકડી થઈ રહી છે.
GSDP અને માથાદીઠ આવક
સારા સમાચાર એ છે કે ગુજરાતનું કુલ જાહેર ઉત્પાદન (GSDP) વર્ષ 2024-25માં 26.72 લાખ કરોડ રૂપિયે પહોંચ્યું છે, જે ભારતના કુલ GDPના આશરે 8% જેટલો હિસ્સો છે. માથાદીઠ આવક 3.66 લાખ રૂપિયા છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 2.34 લાખ રૂપિયા કરતાં ઘણી વધારે છે.
સામાજિક સૂચકાંકો
રાજ્યની સાક્ષરતા દર 84.6% છે.
ગરીબી દર 11.66% છે.
શહેરી વસ્તીનો દર 50.29% છે.
સ્ત્રી-પુરુષ અનુપાત (Sex Ratio) હજુ પણ ચિંતાજનક છે – 1,000 પુરુષો દીઠ માત્ર 904 સ્ત્રીઓ.
વહીવટી ક્ષતિઓ
રિપોર્ટમાં વહીવટી સ્તરે પણ ગંભીર ક્ષતિઓ સામે આવી છે. વર્ષ 2002થી 2024 સુધીના 7,431.84 કરોડ રૂપિયાના વપરાશ પ્રમાણપત્રો હજુ પણ પડતર છે. આ ઉપરાંત 11,650 કરોડ રૂપિયાથી વધુની વધારાની ચુકવણીઓનું નિયમિતકરણ બાકી છે.
CAG રિપોર્ટ ગુજરાતના અર્થતંત્રની બે બાજુ દર્શાવે છે. એક તરફ GSDP અને માથાદીઠ આવકમાં સતત વૃદ્ધિ છે, તો બીજી તરફ મહેસૂલી પુરાંતમાં મોટો ઘટાડો અને વ્યાજનો વધતો બોજ રાજ્યની રાજકોષીય સ્થિરતા માટે ચિંતાનો વિષય છે. આ સંજોગોમાં વહીવટી ક્ષતિઓને દૂર કરીને મહેસૂલી આવક વધારવા અને ખર્ચમાં અંકુશ લાવવાની જરૂર છે.
આ પણ વાંચો – LPG સિલેન્ડરને રિફિલ કરાવવાની ટાઈમલાઈન પર સરકારે શું કરી સ્પષ્ટતા ?
