‘મેડિકલ ટુરિઝમ’ના દાવા વચ્ચે સરકારી હોસ્પિટલો બીમાર: ૭૦% દર્દીઓ મજબૂરીમાં ખાનગી હોસ્પિટલના શરણે

ગુજરાત સરકાર દ્વારા અવારનવાર રાજ્યના આરોગ્ય માળખા અને ‘મેડિકલ ટુરિઝમ’ના મોટા-મોટા દાવા કરવામાં આવે છે. પરંતુ, જ્યારે વાત ગ્રાઉન્ડ રિયાલિટીની આવે છે, ત્યારે ચિત્ર સાવ ઊલટું જોવા મળે છે. તાજેતરમાં જ સામે આવેલા ‘હાઉસહોલ્ડ સોશિયલ કન્ઝમ્પશન-હેલ્થ ઈન્ડિયા’ના અહેવાલે રાજ્યના આરોગ્ય વિભાગની પોલ ખોલી નાખી છે. આ રિપોર્ટ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ગુજરાતની જનતાનો સરકારી હોસ્પિટલો પરથી વિશ્વાસ સંપૂર્ણપણે ઉઠી ગયો છે. પરિસ્થિતિ એ હદે વણસી છે કે માત્ર ૩૦% દર્દીઓ જ હવે સરકારી દવાખાનાઓમાં સારવાર લેવા જાય છે.

સરકારી ધક્કા ખાવા કરતાં પ્રાઈવેટનું બિલ ભરવું બહેતર!

રિપોર્ટના આંકડાઓ માત્ર આશ્ચર્યજનક જ નહીં, પરંતુ ચિંતાજનક પણ છે. દર્દીઓ સરકારી હોસ્પિટલોમાં સ્ટાફ દ્વારા હડધૂત થવા અને અનંત લાઈનોમાં ઊભા રહેવા કરતાં મજબૂરીમાં ખાનગી હોસ્પિટલો તરફ વળી રહ્યા છે. આજે રાજ્યના ૭૦% દર્દીઓ ખાનગી હોસ્પિટલોમાં સારવાર મેળવી રહ્યા છે.

ગામડાં અને શહેરોની સ્થિતિ પર નજર કરીએ તો..

આ આંકડાઓ સાબિત કરે છે કે શહેર હોય કે ગામડું, લોકો પોતાના ખિસ્સા ખાલી કરીને પણ ખાનગી હોસ્પિટલના પગથિયાં ચઢવા મજબૂર છે.

પ્રસુતિ માટે પણ સરકારી હોસ્પિટલો પર ભરોસો નહીં

સામાન્ય રીતે સરકારી હોસ્પિટલોમાં પ્રસુતિ (ડિલિવરી) મફત અથવા નજીવા દરે થતી હોય છે, જ્યારે ખાનગી હોસ્પિટલોમાં આ ખર્ચ હજારોથી લઈને લાખો રૂપિયા સુધી પહોંચી જાય છે. ખર્ચમાં આટલો મોટો તફાવત હોવા છતાં, હવે ગર્ભવતી મહિલાઓ અને તેમના પરિવારોને સરકારી વ્યવસ્થા પર ભરોસો રહ્યો નથી.

ગામડાંની સ્થિતિ: ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ૫૧.૫% બાળકોનો જન્મ ખાનગી હોસ્પિટલોમાં થાય છે, જ્યારે સરકારી હોસ્પિટલોમાં આ આંકડો માત્ર ૪૨.૫% છે.

શહેરોની સ્થિતિ: શહેરોમાં આ ખાઈ વધુ ઊંડી છે. અહીં ૬૩.૫% ડિલિવરી પ્રાઈવેટ હોસ્પિટલોમાં થાય છે, જ્યારે સરકારીમાં માત્ર ૩૨.૬%.

માતા અને બાળકના જીવના જોખમને ટાળવા માટે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ દેવું કરીને પણ ખાનગી હોસ્પિટલમાં જવાનું પસંદ કરી રહ્યો છે.

શા માટે તૂટી રહ્યો છે સરકારી સિસ્ટમ પરથી વિશ્વાસ?

સરકારી આરોગ્ય માળખું કડડભૂસ થવા પાછળ કેટલાક મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે.

નિષ્ણાત (Specialist) ડૉક્ટરોની ભારે અછત: મોટી સરકારી હોસ્પિટલોમાં પણ હૃદય રોગ, મગજના રોગ કે અન્ય ગંભીર બીમારીઓ માટે નિષ્ણાત ડૉક્ટરો ઉપલબ્ધ જ હોતા નથી.

ગામડાઓ પ્રત્યે ડૉક્ટરોની ઉદાસીનતા: સરકાર દ્વારા લાખો રૂપિયાના બોન્ડ વસૂલવા છતાં, ભણીગણીને તૈયાર થયેલા નવા ડૉક્ટરો ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં સેવા આપવા તૈયાર નથી. પરિણામે, પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC) અને સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC) માત્ર કમ્પાઉન્ડર અને નર્સોના ભરોસે ચાલી રહ્યા છે.

આધુનિક મશીનરીનો અભાવ: આજે મેડિકલ સાયન્સ ખૂબ આગળ વધી ગયું છે, પરંતુ સરકારી હોસ્પિટલોમાં હજુ પણ પાયાની સુવિધાઓના ફાંફા છે. ક્યાંક MRI મશીન નથી, તો ક્યાંક સોનોગ્રાફી કે સિટી સ્કેન મશીન ધૂળ ખાઈ રહ્યા છે અથવા ઓપરેટરના અભાવે બંધ પડ્યા છે.

હોસ્પિટલની અંદર જ ‘ટુરિઝમ’: સરકારી હોસ્પિટલનું મેનેજમેન્ટ એટલું કથળેલું છે કે બીમાર દર્દીઓ કે તેમના સગા-સંબંધીઓએ કલાકો સુધી ડૉક્ટર, દવા કે રિપોર્ટ માટે એક વોર્ડથી બીજા વોર્ડમાં ભટકવું પડે છે. લોકો કટાક્ષમાં કહી રહ્યા છે કે વિદેશીઓ મેડિકલ ટુરિઝમ કરવા આવે કે ન આવે, પણ નાગરિકોએ હોસ્પિટલની અંદર જ ટુરિઝમ કરવું પડી રહ્યું છે!

વહીવટી કાગળો અને સરકારી જાહેરાતોમાં ભલે બધું ‘ઓલ ઈઝ વેલ’ દેખાતું હોય, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે રાજ્યનો ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ આરોગ્ય સેવાઓના નામે લૂંટાઈ રહ્યો છે. સરકારે માત્ર ઈમારતો ઊભી કરવાને બદલે, ત્યાં યોગ્ય ડૉક્ટરો, સ્ટાફ અને મશીનરી પૂરી પાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે. જ્યાં સુધી સરકારી હોસ્પિટલોની ગુણવત્તા નહીં સુધરે, ત્યાં સુધી સામાન્ય માણસ મજબૂરીવશ ખાનગી હોસ્પિટલોના મસમોટા બિલ ભરવા લાચાર જ રહેશે.

આ પણ વાંચો – અમદાવાદમાં IPL સટ્ટાબાજી પર પોલીસની ‘સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’: કરોડોના રેકેટનો પર્દાફાશ, દુબઈ સુધી જોડાયેલા છે તાર!