ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીએ અમેરિકાના રશિયન તેલ વલણની ટીકા કરી છે.’અમેરિકા હવે ભારત સમેત દુનિયાના દેશો પાસે રશિયન તેલ ખરીદવાની ભીખ માંગી રહ્યું છે.’ ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીએ અમેરિકાના રશિયન તેલ પરના વલણની તીખી આલોચના કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે અમેરિકા હવે ભારત સમેત દુનિયાના અનેક દેશો પાસે રશિયાથી તેલ ખરીદવાની ‘ભીખ’ માંગી રહ્યું છે.
આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ વચ્ચે અમેરિકાએ અસ્થાયી રીતે આ પ્રતિબંધોમાં ઢીલ આપી છે, જેથી ભારત જેવા દેશો સમુદ્રમાં પહેલેથી જ રહેલું રશિયન તેલ ખરીદી શકે. વ્હાઈટ હાઉસની પ્રેસ સેક્રેટરી કેરોલાઈન લેવિટે મંગળવારે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં કહ્યું હતું કે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, અમેરિકી નાણા મંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ટીમે આ નિર્ણય લીધો છે.
તેમણે કહ્યું કે ભારતે જવાબદાર વર્તન દાખવ્યું છે અને પ્રતિબંધિત રશિયન તેલ ખરીદવું બંધ કરી દીધું હતું. સમાચાર એજન્સી રોયટર્સ અનુસાર અમેરિકી નાણા વિભાગની વેબસાઈટ પર કહેવામાં આવ્યું છે કે બેસેન્ટે રશિયા સાથે જોડાયેલા નવા જનરલ લાયસન્સ અંગે જાહેરાત કરી છે, જે 11 એપ્રિલ સુધી જહાજો પર લોડ કરાયેલા રશિયન કાચા તેલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની વેચાણને મંજૂરી આપે છે.
ખાસ વાત એ છે કે પ્રતિબંધિત રશિયન સંસ્થાઓ જે તેલ ઉત્પાદન કરે છે, તે તેલને આ લાયસન્સ હેઠળ ખરીદવાની પણ મંજૂરી છે.
અમેરિકી નીતિ પર અરાગચીનો નિશાન
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર અરાગચીએ લખ્યું, “અમેરિકાએ મહિનાઓ સુધી ભારતને ધમકી આપી કે તે રશિયાથી તેલ આયાત રોકે. પરંતુ ઈરાન સાથે માત્ર બે અઠવાડિયાના સંઘર્ષ પછી વ્હાઈટ હાઉસ હવે ભારત સમેત દુનિયાના દેશો પાસે રશિયન તેલ ખરીદવાની ભીખ માંગી રહ્યું છે.”
અરાગચીએ ‘ફાઈનાન્શિયલ ટાઈમ્સ’ના એક લેખનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો જેનું શીર્ષક છે, “તેલથી થતી અપ્રત્યાશિત કમાણીથી રશિયાને રોજ 15 કરોડ ડોલર મળી રહ્યા છે.” ઈરાની વિદેશ મંત્રીએ યુરોપિયન દેશોની પણ ટીકા કરી. તેમણે કહ્યું કે યુરોપે ઈરાન વિરુદ્ધ ‘ગેરકાયદેસર યુદ્ધ’નો સમર્થન કર્યો એ આશાએ કે તેનાથી રશિયા વિરુદ્ધ તેને અમેરિકાનો સાથ મળશે.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ અનેક વખત કહી ચૂક્યા છે કે રશિયા પોતાની તેલની કમાણીનો ઉપયોગ યુક્રેન વિરુદ્ધ યુદ્ધમાં કરી રહ્યું છે. આ જ આધારે ટ્રમ્પ વહીવટે ભારત પર રશિયન તેલ ખરીદવાના કારણે દંડ તરીકે 25% વધારાનો ટેરિફ લગાવ્યો હતો. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની વધતી કિંમતોને જોતા ટ્રમ્પ વહીવટે હવે જે નિર્ણય લીધો છે, તેના પર અરાગચીએ એક પ્રકારનો વ્યંગ કર્યો છે.
તેમ છતાં અમેરિકી વિદેશ મંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટે સફાઈ આપી છે કે ‘આ જાણીજોઈને ખૂબ ઓછા સમય માટે લેવામાં આવેલું પગલું છે અને તેનાથી રશિયન સરકારને મોટો આર્થિક લાભ નહીં થાય, કારણ કે તેમાં ફક્ત તે તેલ સાથે જોડાયેલા લેન-દેનની મંજૂરી છે જે પહેલેથી જ સમુદ્રમાં અટવાયેલું છે.’
અમેરિકાએ વલણ કેમ બદલ્યું ?
ઈરાન સાથે અમેરિકા અને ઇઝરાયલના યુદ્ધે એ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે દુનિયા ખાડી વિસ્તારમાંથી મળતા તેલ અને ગેસ પર કેટલી મોટી નિર્ભર છે. જ્યારથી આ લડાઈ શરૂ થઈ છે, ત્યારથી તેલની કિંમત આકાશને આંબી ગઈ છે અને હવે તે $100 પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગઈ છે. શિપિંગ અને ઊર્જા સુવિધાઓ પર હવાઈ હુમલા તેમજ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના સંપૂર્ણ બંધ થવાથી આ વધુ વધી છે.
આ જળમાર્ગ ઊર્જા શિપમેન્ટ માટે એક જરૂરી રસ્તો છે, જ્યાંથી દુનિયાભરમાં તેલ સપ્લાયના લગભગ 20% પસાર થાય છે. અમેરિકામાં પેટ્રોલની સરેરાશ કિંમતો એક મહિના પહેલાંની તુલનામાં 23% વધુ છે, જ્યારે ડીઝલની કિંમતો એક તૃતીયાંશ વધી છે. જ્યારે બ્રિટનમાં ડીઝલની કિંમત 9% વધી છે.
એટલે કે આ યુદ્ધની આંચ અમેરિકાના સામાન્ય લોકો સુધી પણ પહોંચી શકે છે, તેથી તેલની કિંમતોને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે દુનિયાભરમાં તેની સપ્લાય જાળવી રાખવી જરૂરી છે. તેલ અને ગેસનો આ સંકટ એશિયાઈ દેશોમાં જે રીતે અનુભવાઈ રહ્યો છે, તેવો ક્યાંય બીજે નથી. છેલ્લા વર્ષે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા કુલ તેલ અને ગેસના લગભગ 90% આ વિસ્તારમાં જ મોકલવામાં આવ્યા હતા.
આ જંગ શરૂ થયા પછી ભારતમાં ગેસની કિંમતોમાં વધારો થયો છે અને લોકોમાં તેલ અને ગેસની કમીને લઈને ગભરાટ જોવા મળી રહ્યો છે. ભારત સરકારના આશ્વાસન પછી પણ સામાન્ય લોકો વચ્ચે આ મુદ્દો મહત્વનો બની રહ્યો છે. એશિયાના અન્ય દેશોની વાત કરીએ તો ફિલિપીન્સને તેના લગભગ 95% કાચા તેલ મધ્ય પૂર્વમાંથી મળે છે અને ત્યાંના રાષ્ટ્રપતિએ સરકારી કર્મચારીઓને કહ્યું છે કે તેઓ ઈંધણ બચાવવા માટે અઠવાડિયામાં ચાર દિવસ કામ કરે.
ભારતમાં તેલની આપૂર્તિ પર યુદ્ધની અસર
તેલની વધતી કિંમતોને જોતા ટ્રમ્પ વહીવટે શુક્રવાર, 13 માર્ચે અન્ય દેશોને રશિયન તેલ ખરીદવા માટે અસ્થાયી મંજૂરી આપવાની જાહેરાત કરી. આ તેલ હાલ સમુદ્રમાં અટવાયેલું છે. છેલ્લા શુક્રવાર એટલે કે 6 માર્ચે અમેરિકી નાણા વિભાગે “ભારતીય રિફાઈનરોને રશિયન તેલ ખરીદવા માટે 30 દિવસની અસ્થાયી છૂટ” આપી હતી.
અંગ્રેજી અખબાર ધ હિન્દુ અનુસાર, અમેરિકી નાણા મંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટે 7 માર્ચે ફોક્સ બિઝનેસને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું, “ભારતીયોએ ખૂબ સારું કામ કર્યું છે. અમે તેમને રશિયન તેલ ખરીદવું બંધ કરવા કહ્યું હતું. તેમણે એમ જ કર્યું. તેઓ તેના બદલે અમેરિકાથી તેલ ખરીદવાના હતા.””પરંતુ દુનિયાભરમાં તેલની અસ્થાયી કમીને દૂર કરવા માટે, અમે તેમને રશિયન તેલ ખરીદવાની મંજૂરી આપી દીધી છે. અમે અન્ય રશિયન તેલ પરથી પણ પ્રતિબંધ હટાવી શકીએ છીએ
આ દરમિયાન ભારત સરકારે દાવો કર્યો છે કે દેશમાં તેલ અને ગેસની કોઈ કમી નથી. જો કે અનેક શહેરોમાં લોકો રસોઈ ગેસની લાંબી લાઈનોમાં દેખાઈ રહ્યા છે અને અનેક જગ્યાએ પેટ્રોલ પંપો પર પણ ભારે ભીડ જોવા મળી રહી છે. શનિવારે ભારતમાં પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે એક એડવાઈઝરી જારી કરીને લોકોને કહ્યું છે કે દેશમાં પેટ્રોલ પંપો પર પૂરતી માત્રામાં ડીઝલ અને પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ છે, તેથી તેઓ કન્ટેનરમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ ખરીદીને સ્ટોર ન કરે.
આ પણ વાંચો – ઇરાકમાં ઈરાન સમર્થિત રેઝિસ્ટન્સની જાહેરાત : અમેરિકી અધિકારીઓની માહિતી આપો મેળવો ₹1 કરોડ
