ભારતના ટેક્નોલોજી (IT) કંપનીઓના શેરોમાં છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં ભારે તૂટણી જોવા મળી છે. આનું મુખ્ય કારણ એક જ છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એવી રીતે આગળ વધી રહ્યું છે કે તે ભારતના પરંપરાગત આઉટસોર્સિંગ મોડલને જોખમમાં મૂકી રહ્યું છે, જેના પર દેશની 300 અબજ ડોલર (લગભગ 27 લાખ કરોડ રૂપિયા)ની આ બેક-ઑફિસ ઇન્ડસ્ટ્રી ટકેલી છે.
આ શેરોની બિકવાલી ભૂ-રાજકીય અસ્થિરતા અને શેરબજારની હલચલ પહેલાં જ શરૂ થઈ ગઈ હતી, અને ભારત માટે આ ખાસ કરીને ચિંતાનો વિષય છે.
લાખો નોકરીઓનું ભવિષ્ય ખતરામાં
છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં ભારતના સોફ્ટવેર ઉદ્યોગે લાખો વ્હાઇટ-કોલર નોકરીઓ પેદા કરી છે. આનાથી એક નવો મધ્યમ વર્ગ ઉભો થયો છે, જેની મહત્વાકાંક્ષાઓ ઊંચી છે અને ખરીદશક્તિ પણ મજબૂત છે. આ જ વર્ગે બેંગ્લોર, હૈદરાબાદ, ગુરુગ્રામ જેવા શહેરોમાં ફ્લેટ, કાર અને રેસ્ટોરન્ટની માંગને વેગ આપ્યો છે.
પરંતુ હવે AI આ નોકરીઓને જોખમમાં મૂકી રહ્યું છે. નિફ્ટી IT ઇન્ડેક્સ જે દેશની ટોપ 10 IT કંપનીઓને ટ્રેક કરે છે. આ વર્ષે લગભગ 20% તૂટી ગયો છે, જેનાથી રોકાણકારોને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થયું છે.
આ છટણી ફેબ્રુઆરીમાં ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે એન્થ્રોપિકના ક્લાઉડ એજન્ટે એક નવું ટૂલ લોન્ચ કર્યું અને દાવો કર્યો કે તે કાનૂની, કમ્પ્લાયન્સ અને ડેટા સંબંધિત અનેક મહત્વની પ્રક્રિયાઓને ઑટોમેટ કરી શકે છે. આનાથી માનવ શ્રમ પર આધારિત આ ઉદ્યોગના બિઝનેસ મોડલને ફટકો પહોંચ્યો.
આ બાદ ઘણા ટેક ફાઉન્ડર્સે ચેતવણી આપી કે 2030 સુધીમાં IT સર્વિસીસનું સ્વરૂપ જ સમાપ્ત થઈ શકે છે. કેટલાક CEOએ તો એવું કહ્યું કે AI એન્ટ્રી-લેવલની 50% વ્હાઇટ-કોલર નોકરીઓને ખતમ કરી શકે છે.
IT કંપનીઓનો દાવો : ભય વધારે દેખાડવામાં આવે છે
ભારતની મોટી IT કંપનીઓએ લોકોને ભરોસો અપાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે આ ભય વધારે દેખાડવામાં આવે છે. તેમનું કહેવું છે કે AI નવી તકો પણ પેદા કરશે, પરંતુ કામ કરવાની રીતને મૂળભૂત રીતે બદલી નાખશે.
ગ્લોબલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક જેફરીઝે તેના એક નોટમાં જણાવ્યું છે કે “ક્લાયન્ટ સાથે જોડાવાની રીત મૂળભૂત રીતે બદલાઈને એડવાઇઝરી અને ઇમ્પ્લિમેન્ટેશન તરફ જઈ શકે છે, જ્યારે એપ્લિકેશન મેનેજ્ડ સર્વિસીસ (જે કુલ આવકનો 22–45% હિસ્સો છે)માં ઝડપી ઘટાડો થઈ શકે છે.”
સરળ ભાષામાં કહીએ તો ભારતીય IT કંપનીઓ હવે બેંકો કે અન્ય કંપનીઓના સોફ્ટવેરને ચલાવવા, જાળવવા, બગ ફિક્સ કરવા અને અપડેટ કરવા માટે જે ફી લેતી હતી તેમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. તેની જગ્યાએ કન્સલ્ટિંગ જેવા વધુ મૂલ્યવાન પરંતુ ઓછા નિયમિત કામ વધી શકે છે.
AI નવી તકો પણ લાવશે?
જેફરીઝના અનુમાન મુજબ આનાથી આવક વૃદ્ધિ અને કર્મચારીઓની માંગ બંને પર અસર પડશે. સૌથી ખરાબ સ્થિતિમાં IT કંપનીઓની આવક વૃદ્ધિ આગામી પાંચ વર્ષમાં 3% સુધી ઘટી શકે છે અને 2031 પછી વૃદ્ધિ સંપૂર્ણ રોકાઈ પણ શકે છે.
પરંતુ બધા નિષ્ણાતો આટલા નિરાશાવાદી નથી. કેટલાક માને છે કે AIના યુગમાં પણ ભારતીય IT ઉદ્યોગ માટે નવી તકો ઉભી થશે. જેપી મોર્ગન ચેસના મતે AI ભલે જટિલ કામોને ઝડપી બનાવે અને વધુ સોફ્ટવેર કોડ લખે, પરંતુ એવું માનવું ખૂબ સરળ છે કે AI સોફ્ટવેર કંપનીઓ જેટલું કસ્ટમાઇઝેશન આપી શકે છે. બેંકના મતે ભવિષ્યમાં “AI ટૂલ કંપનીઓ અને IT સર્વિસ કંપનીઓ વચ્ચે વધુ ભાગીદારી” જોવા મળશે, જેનાથી નવા કામની તકો પેદા થશે.
ભારતની બીજી સૌથી મોટી IT કંપની ઇન્ફોસિસના CEO સલિલ પારેખ પણ આ વિચારને સમર્થન આપે છે. તેમનું કહેવું છે કે AI IT સર્વિસ ફર્મો માટે તકો વધારે છે, કારણ કે તેઓ ગ્રાહકોને ઇન્ટેલિજન્ટ ટૂલ્સ દ્વારા જૂની સિસ્ટમને આધુનિક બનાવવામાં સૌથી સારી સ્થિતિમાં છે.
ઇન્ફોસિસના મતે જનરેટિવ AI ફ્રન્ટ-એન્ડ ડેવલપર, ટેસ્ટર્સ જેવી લગભગ 9.2 કરોડ નોકરીઓને અસર કરી શકે છે, પરંતુ તેની સાથે ડેટા એનોટેટર, AI એન્જિનિયર અને AI લીડ જેવા ક્ષેત્રોમાં લગભગ 17 કરોડ નવી નોકરીઓ પણ પેદા થઈ શકે છે.
સૌ નિષ્ણાતો એકમત નથી
વિશ્લેષકો વચ્ચે આ વિચારધારા ધીમે ધીમે સામાન્ય સહમતિ તરફ આગળ વધી રહી છે. HSBCએ તેના તાજેતરના રિપોર્ટ “સોફ્ટવેર વિલ ઈટ AI”માં કહ્યું છે કે સોફ્ટવેર કંપનીઓ જ વિશ્વની મોટી કંપનીઓમાં AIને ફેલાવવાનું મુખ્ય માધ્યમ બનશે. રિપોર્ટનું તર્ક છે કે IT સર્વિસ કંપનીઓ જ સંસ્થાઓમાં AIને અપનાવવાની પ્રક્રિયાને આગળ વધારશે.
રિપોર્ટ મુજબ મોટા પાયાના AI સિસ્ટમ્સ કુદરતી રીતે અમુક અંશે ભૂલો ધરાવે છે અને તે કંપનીઓ દ્વારા વપરાતા મોટા સોફ્ટવેર પ્લેટફોર્મને સંપૂર્ણ રીતે બદલી શકે તેમ નથી.
HSBCનું કહેવું છે કે “એન્ટરપ્રાઇઝ-ક્લાસ સોફ્ટવેર દાયકાઓમાં વિકસિત થઈને લગભગ ભૂલરહિત, ઝડપી અને વિશ્વાસપાત્ર બન્યું છે. તેમાં રહેલી મહત્વની અને ખાનગી બૌદ્ધિક સંપત્તિને પબ્લિક ઇન્ટરનેટના ડેટા પર ટ્રેન કરી શકાતી નથી.”
રિપોર્ટ મુજબ સૌથી મુશ્કેલ અને મહત્વનું સોફ્ટવેર આર્કિટેક્ચર ડિઝાઇન કરવામાં AI હજુ દાયકાઓ પાછળ છે, અને આ જ ક્ષેત્રમાં IT કંપનીઓની વિશેષજ્ઞતા છે. તેમ છતાં આ એક પેઢીના આવતા આ મોટા ટેક્નોલોજી ફેરફારથી IT કંપનીઓ સંપૂર્ણ રીતે અછૂત રહેશે નહીં.
જેપી મોર્ગનનું કહેવું છે કે આની સચોટ અસર માપવી મુશ્કેલ છે, પરંતુ તેની અસર ઉદ્યોગમાં અલગ-અલગ રીતે અનુભવાઈ રહી છે.નાસ્કોમ (ભારતના સોફ્ટવેર ઉદ્યોગનું લોબી ગ્રુપ) મુજબ ઉદ્યોગ આ ફેરફારોને અપનાવી રહ્યો છે. 2025 એ વર્ષ હતું જ્યારે ટેક ઇન્ડસ્ટ્રીએ AIના ઉપયોગથી આગળ વધીને તેના વાસ્તવિક ઉપયોગ તરફ નિર્ણાયક પગલું ભર્યું. પરંતુ 2025માં AI પ્રોજેક્ટ્સથી આવતી આવક માત્ર લગભગ 10 અબજ ડોલર છે, જ્યારે આખા ઉદ્યોગની કુલ આવક 315 અબજ ડોલર છે.
વધુમાં આ વર્ષે આખા સેક્ટરની આવક લગભગ 6% જ વધવાની શક્યતા છે, જે અગાઉના ઝડપી વિકાસના દિવસોમાં જોવા મળેલી ડબલ ડિજિટ વૃદ્ધિથી ઘણી ઓછી છે. આ દરમિયાન નોકરીઓમાં ભરતી પણ ધીમી રહેવાની શક્યતા છે. 2026 સુધીમાં કર્મચારીઓની કુલ સંખ્યામાં માત્ર 2.3% વૃદ્ધિ થવાનો અંદાજ છે.
નાસ્કોમ મુજબ AIના કારણે IT કંપનીઓના ક્લાયન્ટ પાસેથી ફી લેવાની રીત પણ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. અગાઉ કંપનીઓ કામના કલાકના આધારે બિલિંગ કરતી હતી, પરંતુ હવે આ મોડલ પરિણામોના આધારે ચુકવણી તરફ આગળ વધી રહ્યુ છે. ટૂંકા ગાળામાં આ ફેરફારનો દુઃખ સહન કરવું પડશે. નુવામા ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ઇક્વિટીઝના વિશ્લેષકો મુજબ શરૂઆતમાં IT કંપનીઓની આવક ઘટી શકે છે, અને AIના લાભ મધ્યમ ગાળામાં જ દેખાશે.
આ ઉપરાંત ટેક્નોલોજી સાથે જોડાયેલા પ્રશ્નોની સાથે કેટલાક અન્ય પડકારો પણ છે. ભારત માટે ટેરિફ સંબંધિત અનિશ્ચિતતા ઘટી છે, પરંતુ અમેરિકામાં વીઝા પ્રતિબંધો વધ્યા છે, જે ભારતીય IT કંપનીઓનું સૌથી મોટું બજાર છે. મૂડીઝ એનાલિટિક્સ મુજબ નવા વીઝા ફીના કારણે ભારતની ટોચની IT કંપનીઓના ઑપરેટિંગ ખર્ચમાં લગભગ 100થી 250 મિલિયન ડોલરનો વધારો થઈ શકે છે, જે તેમની કુલ આવકનો લગભગ 1% છે. આ બધા કારણો ભારતના સેવા નિર્યાતના લગભગ 80% હિસ્સા ધરાવતા આ સેક્ટર માટે કડક પડકારો ઊભા કરી રહ્યા છે, જે દેશની અર્થવ્યવસ્થા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
આ પણ વાંચો – વિધાનસભા પછી અમદાવાદમાં GSEB પરીક્ષાના અંતિમ દિવસે બોમ્બ ધમકીથી ડરનો માહોલ : અગ્રણી શાળાઓને ઈ-મેઈલથી ધમકી
