- ટ્રમ્પ રવાના થતાં જ પુતિન પહોંચશે ચીન: શું વૈશ્વિક રાજકારણનું નવું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે બેઇજિંગ?
બેઇજિંગ / મોસ્કો: અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ચીન યાત્રા સત્તાવાર રીતે પૂર્ણ થયાના ગણતરીના દિવસોમાં જ રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન મંગળવારથી ચીનના બે દિવસીય સત્તાવાર પ્રવાસે જઈ રહ્યા છે. ચીની વિદેશ મંત્રાલય અને ક્રેમલિન (રશિયા) બંને તરફથી આ હાઈ-પ્રોફાઈલ ‘સ્ટેટ વિઝિટ’ની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.
નોંધનીય છે કે, અમેરિકામાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ફરી સત્તામાં આવ્યા બાદ, ૧૩ થી ૧૫ મે દરમિયાન તેમણે ચીનનો સત્તાવાર પ્રવાસ કર્યો હતો. આશરે એક દાયકા પછી કોઈ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિની આ પ્રથમ ચીન યાત્રા હતી, જેના પર આખી દુનિયાની નજર મંડાયેલી હતી. ટ્રમ્પ તેમની સાથે અમેરિકાની ટોચની ટેક કંપનીઓના સીઈઓ (CEOs) ને પણ લાવ્યા હતા, પરંતુ આ યાત્રાના અંતે કોઈ મોટી ડીલની જાહેરાત થઈ શકી નહોતી. હવે તેના બરાબર ત્રણ દિવસ પછી રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પુતિન બેઇજિંગ પહોંચી રહ્યા છે.
ચીન-રશિયા વચ્ચે ‘અસીમિત’ મિત્રતા અને નવા કરારો
ચીની વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચેની આ બેઠકમાં બંને દેશોની વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ ઊંડી કરવા અને મહત્વના આંતરરાષ્ટ્રીય તથા પ્રાદેશિક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થશે. બંને દેશો એક સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડશે અને કેટલાય દ્વિપક્ષીય દસ્તાવેજો પર હસ્તાક્ષર કરશે. આ ઉપરાંત બંને નેતાઓ ‘ચીન-રશિયા શિક્ષણ વર્ષ’ના ઉદ્ઘાટન સમારોહમાં પણ ભાગ લેશે.
આ યાત્રા ચીન અને રશિયા વચ્ચે ૨૦૦૧માં મોસ્કો ખાતે થયેલી ‘ગુડ નેઇબરલી એન્ડ ફ્રેન્ડલી કો-ઓપરેશન ટ્રીટી’ (સદ્ભાવના અને મિત્રતા કરાર) ની ૨૫મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે થઈ રહી છે. રોયટર્સના અહેવાલ મુજબ, પુતિન અને શી જિનપિંગ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ૪૦ થી વધુ વખત મળી ચૂક્યા છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા પહેલા જ બંને દેશોએ ‘નો લિમિટ્સ’ (અસીમિત) વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.
યુદ્ધ શરૂ થયા પછી રશિયા પર આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો વધ્યા, પરંતુ ચીને ક્યારેય રશિયાની જાહેરમાં ટીકા કરી નથી કે પ્રતિબંધોનું સમર્થન કર્યું નથી, જેના કારણે રશિયાની આર્થિક નિર્ભરતા ચીન પર સતત વધી રહી છે. તાજેતરમાં જ બંને દેશોએ મંગોલિયા થઈને જતી ‘પાવર ઓફ સાઇબેરિયા-૨’ નેચરલ ગેસ પાઇપલાઇનના નિર્માણ માટે કાનૂની કરાર પણ કર્યા છે.
ટ્રમ્પ-શી જિનપિંગની મુલાકાત પર રશિયાની નજર
અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો પર રશિયા ખૂબ જ ઝીણવટભરી નજર રાખી રહ્યું છે. રશિયન સરકારી ન્યૂઝ એજન્સી ‘તાસ’ અનુસાર, ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે જણાવ્યું કે, રશિયા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની ચીન યાત્રાના અહેવાલો પર નજર રાખી રહ્યું છે અને પુતિન આ પ્રવાસ દરમિયાન ચીન પાસેથી તે બેઠકની સીધી માહિતી મેળવવાની આશા રાખે છે.
બીજી તરફ, રશિયાના વિદેશ મંત્રી સેર્ગેઈ લાવરોવે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રશિયા ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે ‘ભાગલા પાડો અને રાજ કરો’ની નીતિ અપનાવવા માંગતું નથી. તેમણે કહ્યું, “ચીન અને રશિયાના સંબંધો પરંપરાગત સૈન્ય અને રાજકીય ગઠબંધન કરતાં પણ વધુ ઊંડા છે. આ એક નવો સંબંધ છે જે વૈશ્વિક રાજકીય અને આર્થિક સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરી શકે છે.”
વૈશ્વિક સત્તાનું સંતુલન અને ચીનનો દાવ
ઇન્ટરનેશનલ મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ પ્રથમ એવો મોકો છે જ્યારે ચીન એક જ મહિનામાં વિશ્વની બે મોટી મહાસત્તાઓના નેતાઓની યજમાની કરી રહ્યું છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ચીન બંને દેશો સાથેના સંબંધોને સંતુલિત રાખીને આ અશાંત વૈશ્વિક માહોલમાં પોતાને એક કેન્દ્રીય શક્તિ (નવા વર્લ્ડ ઓર્ડરની ધુરી) તરીકે સ્થાપિત કરવા માંગે છે.
રાજકીય વિશ્લેષક હુઆંગ વેઇગુઓનું માનવું છે કે, આ ત્રિપાંખીયા જંગમાં અત્યારે ચીન પાસે સૌથી વધુ મજબૂત પત્તા છે. ટ્રમ્પના ફરી સત્તામાં આવ્યા બાદ અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં થોડો તણાવ દેખાઈ રહ્યો છે, જેનો ફાયદો ઉઠાવીને ચીન કૂટનીતિના માધ્યમથી પશ્ચિમી દેશો સાથે પણ પોતાના આર્થિક સંબંધો સુધારી રહ્યું છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, ટ્રમ્પની યાત્રા બાદ સપ્ટેમ્બરમાં શી જિનપિંગને વ્હાઇટ હાઉસ આવવાનું આમંત્રણ મળ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે આવનારા દિવસોમાં વૈશ્વિક રાજકારણના સમીકરણો ઝડપથી બદલાશે.
આ પણ વાંચો – ઈંધણ પર ટેક્સનો ભાર: ગુજરાતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના વેટ-સેસમાંથી દર વર્ષે સરકારને ₹૧૮,૦૦૦ કરોડથી વધુની કમાણી
