- મહિલા આરક્ષણ vs પરિસીમન: પ્રિયંકા-થરૂરે કર્યો તીખો હુમલો, મોદીએ આપી ગેરંટી
ગુરુવારે શરૂ થયેલા સંસદના ત્રણ દિવસીય વિશેષ સત્રમાં મોદી સરકારે મહિલા આરક્ષણ અને ડિલિમિટેશન (પરિસીમન) બિલ રજૂ કરી દીધું છે.
સાથે જ સંસદ અને સંસદની બહાર પક્ષ-વિરોધ પક્ષ વચ્ચે તીખી બયાનબાજી શરૂ થઈ ગઈ છે. કોંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધીએ તેને ‘આગામી ચૂંટણી માટે ભાજપની રણનીતિ’ કહ્યું, જ્યારે શશિ થરૂરે ‘ડિલિમિટેશનની ડિમોનેટાઇઝેશન’ સાથે તુલના કરી.
દક્ષિણ ભારતમાં ડિલિમિટેશનનો તીખો વિરોધ થઈ રહ્યો છે. તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી એમ.કે. સ્ટાલિને ડિલિમિટેશન બિલનો વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે. બીઆરએસે પણ કેન્દ્ર સરકાર વિરુદ્ધ સંઘર્ષ કરવાની જાહેરાત કરી દીધી છે.
વિરોધ પક્ષીય પાર્ટીઓનું કહેવું છે કે સરકારનો ઇરાદો મહિલા આરક્ષણ લાગુ કરવાનો છે જ નહીં. વિરોધ પક્ષ અનુસાર તેઓ મહિલા આરક્ષણને સમર્થન આપશે, પરંતુ સરકાર ડિલિમિટેશનને તેની સાથે જોડીને મામલાને ગૂંચવી રહી છે.
જણાવી દઈએ કે પ્રસ્તાવિત બિલમાં લોકસભામાં બેઠકોની સંખ્યા વર્તમાન ૫૪૩થી વધારીને ૮૫૦ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.
સાથે જ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાઓની એક-તૃતીયાંશ બેઠકો મહિલાઓ માટે આરક્ષિત કરવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે.
તેમ છતાં મહિલા આરક્ષણનો આ પ્રસ્તાવ ૨૦૨૩માં પસાર થયેલા નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ પર આધારિત છે, જેમાં મહિલાઓ માટે ૩૩% આરક્ષણનો પ્રાવધાન કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તેના અમલને ભવિષ્યમાં થનારી વસ્તી ગણતરી અને ડિલિમિટેશન (પરિસીમન પ્રક્રિયા) સાથે જોડવામાં આવ્યું છે.
સરકારની શું છે દલીલ?
પરિસીમન અંગે પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે “હું આજે જવાબદારીપૂર્વક કહેવા માંગુ છું કે નિર્ણય પ્રક્રિયા કોઈની સાથે ભેદભાવ નહીં કરે. કોઈની સાથે અન્યાય નહીં થાય.”
“પહેલાં જે પરિસીમન થયું છે અને જે પ્રમાણ પહેલાંથી ચાલી આવ્યું છે, તેમાં કોઈ ફેરફાર નહીં થાય. તે જ અનુસાર પરિસીમન થશે.”
તેમણે કહ્યું, “જો ગેરંટી જોઈએ તો હું ગેરંટી પણ આપું છું.”
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ મહિલા આરક્ષણ બિલના સમર્થનમાં બોલતાં કહ્યું, “જે આજે આ બિલનો વિરોધ કરશે, તેમને લાંબા સમય સુધી તેની કિંમત ચૂકવવી પડશે. તેમણે કહ્યું કે હવે દેશની બહેનો પર ભરોસો કરો, ૩૩ ટકા મહિલાઓને અહીં આવવા દો અને તેમને નિર્ણય કરવા દો.”
તેમણે કહ્યું કે દેશની ૫૦ ટકા વસ્તીને નીતિ-નિર્માણમાં સામેલ થવું જોઈએ, “મારે બધાને સાથે લઈને ચાલવું છે અને મને સંવિધાને આ જ શીખવ્યું છે.”
પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે “અમે ભ્રમમાં ન રહીએ કે અમે કંઈક નારી શક્તિને આપી રહ્યા છીએ, આ તેમનો હક્ક છે. અને અમે ઘણા દાયકાઓથી તેને રોકી રાખ્યો છે, આજે તેનું પ્રાયશ્ચિત કરીને અમને તે પાપમાંથી મુક્તિ મેળવવાનો અવસર છે.”
આ પહેલાં કેન્દ્રીય મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે લોકસભામાં ડિલિમિટેશન બિલ પર ચર્ચા દરમિયાન કહ્યું કે આ પ્રક્રિયા પછી દરેક રાજ્યમાં લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા ૫૦ ટકા વધી જશે.
તેમણે કહ્યું, “તમામ રાજ્યોમાં કુલ મળીને લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા ૮૧૫ થઈ જશે, જેમાંથી ૨૭૨ બેઠકો મહિલાઓ માટે આરક્ષિત રહેશે.”
જેડીયુ સાંસદ રાજીવ રંજન સિંહે કહ્યું, “નારી શક્તિ વંદન વિધેયક સૌની સંમતિથી પસાર થયો હતો અને પ્રધાનમંત્રી ઇચ્છે છે કે ૨૦૨૯ની ચૂંટણીમાં તેને અમલમાં મૂકવામાં આવે. આ મહિલાઓના સશક્તિકરણની દિશામાં ખૂબ મોટું પગલું છે, માઈલનો પથ્થર સાબિત થશે. દેશની ૫૦ ટકા વસ્તી મહિલાઓની છે અને જો પ્રધાનમંત્રી તેમને ન્યાય આપવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે તો તેનો વિરોધ ન થવો જોઈએ, સમર્થન કરવું જોઈએ.”
વિરોધ પક્ષે મહિલા આરક્ષણને સમર્થન આપ્યું પરંતુ તેને ડિલિમિટેશન સાથે જોડવાનો વિરોધ કર્યો.
કોંગ્રેસ સાંસદ પ્રિયંકા ગાંધીએ આ બિલ પર ચર્ચા દરમિયાન કહ્યું, “જ્યારે ૨૦૨૩માં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની સરકારે આ અધિનિયમ સર્વસંમતિથી પસાર કરાવ્યો હતો ત્યારે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસે પોતાની વિચારધારા અનુસાર તેને પૂર્ણ સમર્થન આપ્યું હતું. આજે પણ તેમાં કોઈ શંકા ન હોવી જોઈએ કે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ મહિલા આરક્ષણના પક્ષમાં ઉભી છે અને હંમેશા સમર્થક આપતી રહેશે.”
તેમણે આગળ કહ્યું, “ઉપરથી તેમાં (બિલમાં) કોઈ આપત્તિજનક વાત લાગતી નથી. પરંતુ તેને ઊંડાણથી સમજવામાં આવે તો તેનો અસલી હેતુ ઉભરી આવે છે, તે રાજનીતિની વાસ રહેલી છે, જેનો ઉલ્લેખ પ્રધાનમંત્રી મહોદયે કર્યો તે રાજનીતિની વાસ તેમાં પૂરેપૂરી ભળેલી છે.”
“વાસ્તવમાં આ જ સરકારે મહિલા આરક્ષણનો જે વિધેયક સર્વસંમતિથી ૨૦૨૩માં પસાર કરાવ્યો હતો તેમાં બે વસ્તુઓ હતી જે આ વિધેયકમાં નથી. તેમાં લખ્યું હતું કે તેને અમલમાં મૂકતા પહેલાં નવી વસ્તી ગણતરી અને પરિસીમન કરાવવામાં આવશે. હવે અચાનક શું થયું? મન બદલાઈ ગયું? તે જ સરકાર જૂના આંકડાઓના આધારે કેમ આગળ વધવા માંગે છે? અને આટલી ઉતાવળ કેમ?”
પ્રિયંકા ગાંધીએ પરિસીમન બિલ અંગે ભાજપ પર તંજ કસ્યો.
તેમણે કહ્યું, “કેટલાક પ્રદેશોની તાકાત ઘટાડીને લોકતંત્રના ધજાગરા ઉડાડીને આગામી ચૂંટણી માટે પોતાની પાર્ટીની મજબૂતીનું માળખું બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. ગૃહમંત્રીજી હસી રહ્યા છે. પૂરી યોજના બનાવી રાખી છે. ચાણક્ય આજે જીવતા હોત તો તમારી રાજકીય કુટિલતા પર તેઓ પણ ચોંકી જાત.”
પ્રિયંકા ગાંધીએ આ વાત મલકાતાં કહી.
ડિમોનેટાઇઝેશનની જેમ જ ડિલિમિટેશન કરવા માંગે છે – શશિ થરૂર
કોંગ્રેસ સાંસદ શશિ થરૂરે કહ્યું, “મહિલા આરક્ષણમાં કોઈ તકલીફ નથી, તરત કરી દો પરંતુ તેમાં ડિલિમિટેશન (ડિલિમિટેશન (સીમાંકન) એ વસ્તીના આધારે લોકસભા કે વિધાનસભા મતવિસ્તારોની સરહદો પુનઃનિર્ધારિત કરવાની પ્રક્રિયા છે) કેમ જોડી રહ્યા છો? આ જ અમારો સૌથી મોટો પ્રશ્ન છે. ડિલિમિટેશન અંગે ઘણા મુદ્દાઓ છે, ઘણા પ્રશ્નો છે, તેના પર લાંબી ચર્ચાની જરૂર છે. આ ચર્ચા કરાવવા માટે સરકાર તૈયાર નથી, તે બે-ત્રણ દિવસમાં તેને સમાપ્ત કરવા માંગે છે, આ નહીં થઈ શકે.”
“જો સરકાર માત્ર મહિલા આરક્ષણ બિલ પસાર કરાવવા માંગે છે તો ૨૦૨૩માં કરી લેતી, ત્યારે કેમ ન કર્યું? હવે પણ કરાવવા માંગે છે તો તરત કરાવે, અમે વોટ આપવા તૈયાર છીએ. તમે ડિલિમિટેશન એવી જ રીતે કરવા માંગો છો જેવી રીતે ડિમોનેટાઇઝેશન કર્યું હતું – વિચાર્યા-સમજ્યા વગર. તેનો આધાર શું છે તે પણ સ્પષ્ટ નથી, માત્ર વસ્તીના આધારે ન થઈ શકે.”
સમાજવાદી પાર્ટીના સાંસદ ડિમ્પલ યાદવે પણ લગભગ આ જ વાત કહી.
તેમણે કહ્યું, “તમામ પાર્ટીઓ મહિલા આરક્ષણ અંગે એકમત છે પરંતુ વારંવાર આ વિધેયકનું સ્વરૂપ કેમ બદલવામાં આવી રહ્યું છે? જો ભારતીય જનતા પાર્ટી ઇચ્છે છે તો જે ૫૪૩ બેઠકો છે તેના પર ૨૦૨૯ માટે આરક્ષણ કરી દો, સમાજવાદી પાર્ટી સમર્થન કરવા તૈયાર છે.”
પરંતુ તાજી વસ્તી ગણતરી વગર ડિલિમિટેશન કરાવવા પર તેમણે સવાલ ઊભો કર્યો.
તેમણે કહ્યું, “૨૦૨૩માં જે સ્વરૂપમાં નારી શક્તિ વંદન વિધેયક પસાર થયો હતો, અમે બધા તેના માટે તૈયાર છીએ. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી લઈને તમે કેવી રીતે ડિલિમિટેશન કરી શકો છો? તેનાથી ખબર પડે છે કે આ વિધેયક દ્વિચરિત્રી લાગી રહ્યો છે. કોઈ ભારતીય જનતા પાર્ટી પર વિશ્વાસ નહીં કરે.”
દક્ષિણના રાજ્યોનો વિરોધ
દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોમાં આ વિધેયક અંગે ઊંડી આશંકાઓ છે. વિરોધ પક્ષીય દળોનો આરોપ છે કે તેનાથી ઉત્તર ભારતના રાજ્યોમાં લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા વધશે, જ્યાં ભાજપ તુલનાત્મક રીતે વધુ તાકાતવાન છે અને તેનાથી તેના માટે કેન્દ્રમાં સરકાર બનાવવી સરળ થઈ જશે.
ડિલિમિટેશનનો સૌથી વધુ તીખો વિરોધ કરનારાઓમાં ડીએમકે સામેલ છે.
ડીએમકેનો આરોપ છે કે તેનાથી દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોની કેન્દ્રની રાજનીતિમાં તાકાત ઘટશે. ડીએમકે અધ્યક્ષ અને તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી એમ.કે. સ્ટાલિને ગુરુવારે કાળો ઝંડો ફરકાવીને ડિલિમિટેશનના નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો છે.
કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયનો વિરોધ કરવા માટે તેમણે પોતાના સમર્થકો સાથે કાળા કપડાં પણ પહેર્યા હતા. આ દરમિયાન તેમણે ડિલિમિટેશન વિધેયકની કોપી સળગાવીને પોતાનો વિરોધ વ્યક્ત કર્યો.
ડીએમકેને બીજી દક્ષિણ ભારતીય પાર્ટી બીઆરએસનું પણ સમર્થન મળ્યું છે.
બીઆરએસ નેતા રાવુલા શ્રીધર રેડ્ડીનું કહેવું છે, “બીઆરએસે હંમેશા મહિલા આરક્ષણને સમર્થન આપ્યું છે પરંતુ કેન્દ્ર સરકાર મહિલા આરક્ષણની પ્રક્રિયાને પરિસીમનની પ્રક્રિયા સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, જે ખોટું છે.”
“અમારા નેતા, કે.ટી. રામા રાવ સતત પરિસીમન પ્રક્રિયામાં દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોના હિતોની રક્ષા કરવાની વાત કરી રહ્યા છે, પરંતુ કેન્દ્રીય મંત્રી વારંવાર દાવો કરી રહ્યા છે કે દેશભરમાં સંસદ અને રાજ્યોના વિધાનીય સંસ્થાઓ બંનેમાં બેઠકોમાં ૫૦% વૃદ્ધિ થશે, જ્યારે પ્રસ્તાવિત વિધેયકમાં આવું કોઈ પ્રાવધાન નથી. આ એક સાજિશ જેવું લાગે છે. તેનાથી કેન્દ્રની સત્યનિષ્ઠા અને આખી પ્રક્રિયાના હેતુ પર શંકા ઉઠી રહી છે.”
તેમણે ડિલિમિટેશન પ્રક્રિયા પર બુલડોઝર ચલાવવાનો આરોપ લગાવતાં કહ્યું, “આ સાચું છે કે આ ઘણા સમયથી લાંબિત છે પરંતુ પર્યાપ્ત ચર્ચા વગર, રાષ્ટ્રીય સામાન્ય અભિપ્રાય વગર જો એનડીએ સરકાર આખી પ્રક્રિયા પર બુલડોઝર ચલાવવા માંગે છે.”તેમણે કહ્યું,
“જો આ પ્રક્રિયા દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોના હિતોને કોઈ પ્રકારનું નુકસાન પહોંચાડે છે તો બીઆરએસ પાર્ટી તે પાર્ટીઓ સાથે હાથ મિલાવશે જે આ મુદ્દાનો વિરોધ કરી રહી છે અને કેન્દ્ર સરકાર સામે સંઘર્ષ કરશે જેથી દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોને યોગ્ય ન્યાય મળી શકે.”
આ પણ વાંચો – શું રાઘવ ચઢ્ઢા AAP છોડીને ભાજપમાં જોડાશે? સાંસદ મનોજ તિવારીએ અટકળો પર પૂર્ણવિરામ મૂક્યું
