- પીઠાસીન અધિકારીઓના નામ પણ યાદીમાંથી ગાયબ! બંગાળમાં ‘લોજિકલ વિસંગતતા’ ના નામે લાખો મતદારો મતાધિકારથી વંચિત
કોલકાતા/નવી દિલ્હી: પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીના બીજા તબક્કાના મતદાનના એક દિવસ પહેલા, મંગળવારે ચૂંટણી પંચે રાજ્યની મતદાર યાદીમાં ફરીથી સામેલ કરવામાં આવેલા 1,468 મતદારોની વધારાની યાદી જાહેર કરી છે. આ સાથે જ અગાઉની મૂળ યાદીમાંથી છ મતદારોના નામ દૂર કરવામાં આવ્યા છે.
આ યાદી સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નિયુક્ત ટ્રિબ્યુનલોના તે ચુકાદાઓ પર આધારિત છે, જેમાં ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) હેઠળ મતદાર યાદીમાં કરવામાં આવેલા સુધારા સામેની અપીલો સાંભળવામાં આવી હતી. મંગળવારે જાહેર કરવામાં આવેલી આ બીજી વધારાની યાદી છે. પ્રથમ યાદી 22 એપ્રિલે આવી હતી – મતદાનના પ્રથમ તબક્કાના એક દિવસ પહેલા. તે યાદીમાં માત્ર 139 મતદારો ઉમેરાયા હતા અને આઠને દૂર કરાયા હતા.
આમ, બંને યાદીમાં મળીને કુલ 1,607 મતદારો ઉમેરાયા છે, જ્યારે માત્ર 14 ને દૂર કરાયા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ મહિનાની શરૂઆતમાં તેના આદેશમાં નોંધ્યું હતું કે ટ્રિબ્યુનલોમાં 34 લાખથી વધુ અપીલો દાખલ કરવામાં આવી હતી. આવી સ્થિતિમાં આ આંકડા ચોંકાવનારા છે.
SIR પર ઉઠી રહેલા સવાલો
વિશેષ ગહન પુનરીક્ષણ (SIR) પછી પશ્ચિમ બંગાળની મતદાર યાદીમાંથી અંદાજે 91 લાખ મતદારોને દૂર કરવામાં આવ્યા છે. તેમાંથી 63 લાખને ‘ગેરહાજર, સ્થળાંતરિત, મૃત અથવા ડુપ્લિકેટ’ તરીકે ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યા હતા. ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું હતું કે બાકીના 27 લાખમાં ‘તાર્કિક વિસંગતતાઓ’ (Logical Discrepancies) હતી – જેમ કે જોડણીની ભૂલો, લિંગ નોંધવામાં ભૂલ, માતા-પિતા કે દાદા-દાદી સાથેની ઉંમરમાં અસામાન્ય તફાવત વગેરે.
પશ્ચિમ બંગાળ SIR ડેટા: એક નજરે
સુપ્રીમ કોર્ટે SIR હેઠળ મતદાર પાત્રતા પર ચૂંટણી પંચના નિર્ણયો સામેની ફરિયાદો સાંભળવા માટે 19 ટ્રિબ્યુનલ નિયુક્ત કર્યા હતા. ગયા મહિનાથી આ ટ્રિબ્યુનલો બન્યા ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં 34 લાખથી વધુ અપીલો દાખલ થઈ છે. તે સ્પષ્ટ નથી કે તેમાંથી કેટલી અપીલો પર અંતિમ સુનાવણી થઈ શકી છે. મંગળવારે પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી મનોજ કુમાર અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે તેમની પાસે નિકાલ કરવામાં આવેલા કેસોની ચોક્કસ સંખ્યા નથી અને આ એક ‘કાગળની કાર્યવાહી’ છે.
પરંતુ 1,607 ઉમેરાયેલા અને 14 દૂર કરાયેલા મતદારોની સંખ્યા કુલ 34 લાખ અપીલોના 0.05% કરતા પણ ઓછી છે. વધુમાં, ટ્રિબ્યુનલોના મોટાભાગના નિર્ણયો મતદારોનો સમાવેશ કરવાના પક્ષમાં આવ્યા છે. નામ હટાવવા અને ઉમેરવાનો ગુણોત્તર લગભગ 1:115 છે, એટલે કે દરેક એક નામ હટાવવા સામે 115 નવા નામ ઉમેરવામાં આવ્યા છે.
અપીલ પ્રક્રિયા અંગે જાગૃતિનો અભાવ
મુર્શિદાબાદ જિલ્લાના ધુલિયાન નગરપાલિકાના પ્રમુખ અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસના નેતા ઇન્જામુલ ઇસ્લામ તે 139 મતદારોમાંના એક છે જેમના નામ પ્રથમ યાદીમાં જોડાયા છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેમનું નામ તો જોડાઈ ગયું છે, પરંતુ તેમના બે ભાઈઓના નામ હજુ પણ યાદીની બહાર છે. SIR ડેટાનું વિશ્લેષણ કરી રહેલા સબર ઇન્સ્ટિટ્યૂટના મુખ્ય સંશોધક સબીર અહેમદે જણાવ્યું કે, “મોટાભાગના લોકોને ટ્રિબ્યુનલમાં અપીલ દાખલ કરવાની પ્રક્રિયાની સ્પષ્ટ જાણકારી નથી.” અપીલકર્તાઓએ પોતાની ફરિયાદ 1,000 શબ્દોમાં લખવાની હોય છે, જે ઘણા ગરીબ અને ઓછું ભણેલા લોકો માટે મુશ્કેલ છે.
રાજકીય સ્તંભકાર આદિલ હુસૈન કહે છે કે જો બૂથ લેવલ ઓફિસર (BLO) જાણ ન કરે, તો જે મતદારોના નામ ફરી જોડાયા છે તેમને કદાચ ખબર પણ નહીં પડે. પ્રેસિડેન્સી યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર ઝાદ મહમૂદે પણ આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે આટલી ઉતાવળમાં કરવામાં આવેલી પ્રક્રિયાને કારણે મોટી સંખ્યામાં વાસ્તવિક મતદારોનો અધિકાર છીનવાઈ ગયો હોઈ શકે છે.
પીઠાસીન અધિકારીઓના નામ પણ કપાયા
ચૂંટણી પંચે જ્યારે ‘તાર્કિક વિસંગતતાઓ’ શ્રેણી રજૂ કરી, ત્યારે 60 લાખથી વધુ મતદારોને નોટિસ મોકલવામાં આવી હતી. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે, જે 27 લાખ લોકોના નામ હટાવાયા છે, તેમાં ઓછામાં ઓછા 65 લોકો એવા છે જેમને મતદાન કેન્દ્રો પર ‘પીઠાસીન અધિકારી’ (Presiding Officer) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. મુર્શિદાબાદના સરકારી શાળાના શિક્ષક અખ્તર અલીએ જણાવ્યું કે તેઓ પોતે પીઠાસીન અધિકારી તરીકે ફરજ બજાવી ચૂક્યા છે, છતાં તેમનું નામ ‘તાર્કિક વિસંગતતા’ ના નામે કાપી નાખવામાં આવ્યું હતું.
આ પણ વાંચો – બંગાળ ચૂંટણી: બીજા તબક્કામાં અનેક જગ્યાએ હિંસા, મારામારી અને EVM ખરાબીની ફરિયાદો, સુરક્ષા દળોએ સ્થિતિ સંભાળી
