- ભારતની AI નીતિ : AIGEG નું ગઠન એક સારું પગલું, પણ સંરક્ષણ અને શિક્ષણ ક્ષેત્રની બાદબાકી મોટી ચિંતા
- AI ગવર્નન્સ ગ્રુપ: સંરક્ષણ અને શિક્ષણ મંત્રાલયની ગેરહાજરી ભારતની AI રણનીતિ માટે મોટો પડકાર
- ભારતને જોઈએ ‘સુપ્રીમ AI કાઉન્સિલ’: પીએમ મોદીના નેતૃત્વમાં જ AI ક્રાંતિ સફળ થઈ શકશે
નવી દિલ્હી : ૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ ‘AI ગવર્નન્સ એન્ડ ઇકોનોમિક ગ્રુપ’ (AIGEG) ના ગઠન માટે એક ઓફિસ મેમોરેન્ડમ જારી કર્યું છે. માત્ર એક પેજનો આ દસ્તાવેજ ૧.૪ અબજ લોકોના દેશ માટે માનવ ઇતિહાસના સૌથી મોટા તકનીકી પરિવર્તનની શરૂઆત પણ છે અને તેની મર્યાદાઓ પરની ટીકા પણ.
નિઃશંકપણે AIGEG એ મોડું પણ એક આવકારદાયક પગલું છે. આ જૂથમાં IT મંત્રી અધ્યક્ષ છે અને તેમાં મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર, નીતિ આયોગના CEO અને વિવિધ સચિવો સામેલ છે. પરંતુ, શું માત્ર ઉચ્ચ અધિકારીઓનું જૂથ હોવું એ જ પર્યાપ્ત શાસન (Governance) છે?
ક્યાં રહી ગઈ કમી?
AIGEG ની રચના જોતા તેની મર્યાદાઓ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
સંરક્ષણ મંત્રાલયની ગેરહાજરી: AI અત્યારે યુદ્ધની રીતભાત બદલી રહ્યું છે. ઓટોનોમસ સિસ્ટમ્સ અને ટાર્ગેટિંગ જેવી બાબતોમાં AI મુખ્ય છે. સંરક્ષણ મંત્રાલય વિનાની AI બોડી અધૂરી ક્રાંતિ સમાન છે.
શિક્ષણ મંત્રાલયનો અભાવ: આજે સ્કૂલમાં જતું બાળક ૨૦૪૦માં જે જોબ માર્કેટમાં પ્રવેશશે તે અત્યારના કરતા સાવ અલગ હશે. જો શિક્ષણ મંત્રાલય જ આ પ્રક્રિયામાં સામેલ ન હોય, તો માનવ સંસાધનનું ભવિષ્ય જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
ઉદ્યોગ અને શિક્ષણવિદોની બાદબાકી: AI સિસ્ટમ બનાવનારા ઉદ્યોગસાહસિકો અને સંશોધકોને માત્ર ‘જરૂર પડે ત્યારે’ બોલાવવાને બદલે તેમને કાયમી સભ્ય બનાવવા જરૂરી છે. સનદી સેવા (Civil Service) પાસે જ બધું જ્ઞાન હોય તે જરૂરી નથી.
રોજગાર પર તોળાતું સંકટ
ભારતની રાજકીય વ્યવસ્થા એ સમજવામાં ધીમી રહી છે કે AI અત્યારે જ વ્હાઇટ કોલર નોકરીઓને અસર કરી રહ્યું છે. કોલ સેન્ટર, લીગલ ડ્રાફ્ટિંગ, મેડિકલ ડાયગ્નોસ્ટિક્સ અને સોફ્ટવેર ટેસ્ટિંગ જેવા ક્ષેત્રોમાં AI માનવ શ્રમનું સ્થાન લઈ રહ્યું છે. મધ્યમ વર્ગ જે નોકરીઓ પર નિર્ભર હતો, તે ઝડપથી ઓટોમેટ થઈ રહી છે.
ભારતને ખરેખર શેની જરૂર છે?
લેખ મુજબ, ભારતને એક ‘સુપ્રીમ AI કાઉન્સિલ’ ની જરૂર છે જેની અધ્યક્ષતા ખુદ વડાપ્રધાન કરે. આ કાઉન્સિલ પાસે માત્ર બેઠકો કરવાની નહીં, પણ મંત્રાલયો વચ્ચેના વિવાદો ઉકેલવાની અને કડક નિયમો બનાવવાની સત્તા હોવી જોઈએ. AIGEG એ આ કાઉન્સિલના અમલીકરણ એકમ તરીકે કામ કરવું જોઈએ.
મુખ્ય પડકાર: માનવ મૂડી
કોઈપણ ગવર્નન્સ સિસ્ટમ ત્યાં સુધી સફળ નહીં થાય જ્યાં સુધી તે શિક્ષણ પ્રણાલીમાં ફેરફાર નહીં કરે. ધોરણ ૬ થી જ AI શિક્ષણ ફરજિયાત બનાવવું જોઈએ અને યુનિવર્સિટીના અભ્યાસક્રમો પણ બદલવા પડશે. બજેટમાં પણ AI રિસર્ચ માટે વિદેશી મોડલ અપનાવવાને બદલે પોતાની ક્ષમતા વિકસાવવા માટે પૂરતું ફંડ ફાળવવું પડશે.
AIGEG એ એક નાનું પગલું છે, પરંતુ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એ માનવ ઇતિહાસનો સૌથી મોટો બદલાવ છે. જે રીતે ગ્રીન રિવોલ્યુશન કે આર્થિક ઉદારીકરણ સમયે મજબૂત રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ બતાવી હતી, તેવી જ ઈચ્છાશક્તિ અત્યારે વડાપ્રધાન સ્તરેથી બતાવવી અનિવાર્ય છે.
આ પણ વાંચો – ગુજરાત સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણી 2026: લોકશાહીનો જંગ અને મતદારોનો મિજાજ
